Farkındalık Nedir ve Ruh Sağlığımıza Nasıl İyi Gelir?

İYİ PSİKOLOG / AMMAN

Anı Yaşamak: Zor Ama Gerekli

Günümüzün hızlı temposunda çoğu insanın yaşadığı ortak bir sorun var: “Anı yaşayamamak.” Sosyal medyada karşımıza çıkan etkileyici mesajlar bile bizi duraksatıyor. “On yıl sonraki halin, bu anın tadını biraz daha fazla çıkarman için sana yalvarıyor” ifadesi aslında farkındalığın özünü özetliyor.

Farkındalık (mindfulness), kişinin içinde bulunduğu anı, düşüncelerini ve duygularını yargılamadan fark etmesine dayanan bir yöntem. Psikologlara göre bu, yalnızca bir tercih değil; ruh sağlığımızı korumak için bir gereklilik.

Kişisel Hikâyeler: Kaçırılan “En İyi Yıllar”

Ürdünlü spor eğitmeni Zeina, yirmili yaşlarında dış görünüşüne fazlasıyla odaklandığını ve hep eksik hissettiğini söylüyor. Yıllar sonra eski fotoğraflarına baktığında, kendisine ne kadar acımasız davrandığını fark ediyor.

Benzer şekilde, işini kaybeden bilgisayar mühendisi Raed, zamanında şikâyet ettiği iş ortamını özlediğini belirtiyor. “Meğer hayatımın en iyi yıllarını yaşıyormuşum” diyor.

İki çocuk babası Ahmed ise çocuklarının küçükken yarattığı gürültüden şikâyet ettiğini, ama şimdi o kaosu özlediğini itiraf ediyor. Bu örnekler, anın değerini zaman geçtikten sonra fark ettiğimizi gözler önüne seriyor.

Zihnin “Varsayılan Ağı” ve Dikkat Dağınıklığı

İrbid Tıbbi Danışma Merkezi’nden psikolog Dr. Nawaf Al-Rifai, insanların doğal olarak “zihinsel yolculuk” eğiliminde olduklarını belirtiyor. Yani çoğu kişi, uyanık zamanlarının büyük kısmını geçmiş ya da geleceğe dair düşüncelerle geçiriyor.

Bu süreç beynin “varsayılan ağı” ile bağlantılı. Ancak yoğun zihinsel uğraş, kişileri tatmin duygusundan uzaklaştırabiliyor. Al-Rifai, bunun dikkatsizlik değil, “fazlasıyla meşgul bir zihnin sonucu” olduğunu vurguluyor.

Budist Köklerden Modern Tıbba

Farkındalık, kökenini Budist meditasyon geleneklerinden alıyor. 1960’lardan itibaren bilim insanları, bu yöntemin ağrı ve ruhsal hastalıkların tedavisinde etkilerini araştırmaya başladı.

1979’da Amerikalı Profesör Jon Kabat-Zinn, Massachusetts Üniversitesi’nde “Farkındalık Temelli Stres Azaltma” programını kurarak kronik ağrı hastaları üzerinde çalıştı. Bulgular, farkındalık pratiğinin stresle başa çıkmayı kolaylaştırdığını ve psikolojik iyilik halini artırdığını gösterdi.

Bugün farkındalık, İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) dahil birçok klinik ortamda terapi yöntemi olarak kullanılıyor.

Sosyal Medya ve Görünmez Kıyas Yarışı

Araştırmacı gazeteci Safaa Al-Ramahi, sosyal medya algoritmalarının insanları “kusursuz hayat” illüzyonuna maruz bıraktığını söylüyor. Bu durum, kişilerin kendi hayatlarını başkalarının filtrelenmiş görüntüleriyle kıyaslamasına yol açıyor.

Psikolog Al-Rifai, bunun beyin üzerinde sosyal acı ve yetersizlik duygularını tetiklediğini belirtiyor. Çözüm olarak, telefon bildirimlerini azaltmayı ve kıyaslama isteğini yok etmek yerine gözlemlemeyi öneriyor.

Günlük Hayatta Basit Farkındalık Pratikleri

Dr. Al-Rifai, farkındalığı güçlendirmek için küçük egzersizler öneriyor:

• Bir fincan kahve egzersizi: Beş dakika boyunca sadece kahvenin tadına, kokusuna ve sıcaklığına odaklanın.

• Beş duyu oyunu:

  • Gördüğünüz beş şeyi fark edin

  • Duyduğunuz dört sese odaklanın

  • Dokunduğunuz üç şeyi hissedin

  • İki kokuyu algılayın

  • Bir tadı ayırt edin

Bu yöntemler, dikkati kaygılı düşüncelerden duyusal farkındalığa yönlendiriyor. Al-Rifai’nin ifadesiyle: “Sinir sisteminiz sürekli performans için değil, denge için tasarlandı. Hatırlayın, siz bir insansınız.”

www.iyipsikolog.com

Kaynak: BBC Türkçe