Beyin aşk acısını neden fiziksel acı gibi hissediyor? Uzman açıkladı

Bilge Türk | İyi Psikolog

İSTANBUL, TÜRKİYE — Romantik bir ilişkinin sona ermesi yalnızca duygusal üzüntü yaratmıyor; beyinde sosyal reddedilme, tehdit ve ağrıyla ilişkili bazı sistemleri harekete geçirerek bedensel belirtilere kadar uzanan yoğun bir kayıp deneyimine dönüşebiliyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Şule Ataş, ayrılık acısının psikolojik ve biyolojik yönleri bulunan doğal bir yas süreci olduğunu belirtiyor. Ataş’a göre iyileşmenin hızını yalnızca ayrılığın biçimi değil, kişinin olay sonrasında geliştirdiği düşünceler, eski partnerle kurduğu temas ve acıyla baş etme yöntemleri de belirliyor.

Duygusal acı ile fiziksel ağrı tamamen aynı değil

Ayrılık sonrasında “canım gerçekten yanıyor” hissinin oluşması yalnızca mecazi bir anlatım olmayabilir. Yakın zamanda istenmeyen bir ayrılık yaşayan kişilerle yapılan beyin görüntüleme çalışmalarında, eski partnerin fotoğrafına bakarken sosyal reddedilmeyi düşünmenin fiziksel ağrıyla ilişkili bazı bölgelerde etkinlik oluşturabildiği görüldü.

Bununla birlikte sonraki araştırmalar, sosyal acı ile fiziksel ağrının beyinde bütünüyle aynı biçimde temsil edilmediğini, yalnızca bazı ağ ve süreçlerin örtüştüğünü ortaya koydu. Bu nedenle “beyin aşk acısını fiziksel acının aynısı olarak algılıyor” demek yerine, iki deneyimin bazı ortak sinirsel mekanizmaları kullanabildiğini söylemek daha doğru.

Ataş, ayrılığın güven duygusu, günlük alışkanlıklar ve geleceğe ilişkin planlar üzerinde ani bir kopuş yarattığını belirtiyor. Bu süreçte boğazda düğümlenme, mide rahatsızlığı, uyku sorunları, iştah değişiklikleri ve yoğun huzursuzluk yaşanabiliyor. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişiyor ve tek başına ilişkinin süresiyle açıklanamıyor.

Düşünceler acının şiddetini artırabiliyor

Ayrılık sonrasında zihin, kaybı anlamlandırmaya çalışırken tekrar eden ve kesin ifadeler üretebiliyor. “Bir daha mutlu olamayacağım”, “kimse beni sevmez” veya “hayatımın anlamı kalmadı” gibi düşünceler, geleceğe ilişkin geçici belirsizliği değişmez bir gerçek gibi gösterebiliyor.

Ataş’a göre burada amaç duyguları inkâr etmek değil, düşünceyle gerçeği birbirinden ayırabilmek. Kişi üzgünken geleceğin karanlık görünmesi doğal olsa da bu duygu, geleceğin gerçekten umutsuz olduğunu kanıtlamıyor. İlişkinin yalnızca güzel anılarını hatırlamak da eski partneri ve geçmişi idealize ederek ayrılığı kabullenmeyi zorlaştırabiliyor.

Daha dengeli değerlendirme; ilişkinin iyi yanlarıyla birlikte yıpratıcı taraflarını, karşılanmayan ihtiyaçları ve sınır sorunlarını da görebilmeyi gerektiriyor. Amerikan Psikoloji Derneğinin aktardığı araştırmalar, ayrılık deneyimini yapılandırılmış biçimde yazıya dökmenin bazı kişilerde yaşananları anlamlandırmaya ve kişisel gelişim hissine katkı sağlayabildiğini gösteriyor.

Ayrılık sonrası yasın zamana ihtiyacı var

Romantik ilişkinin bitmesi; yalnızca bir kişinin kaybı değil, ortak rutinlerin, sosyal çevrenin, kimlik algısının ve geleceğe yönelik beklentilerin değişmesi anlamına gelebiliyor. Bu nedenle özlemek, üzülmek, ağlamak ve zaman zaman öfkelenmek yas sürecinin olağan parçaları arasında yer alıyor.

Sağlıklı iyileşme, acının bir an önce yok edilmesi anlamına gelmiyor. Günlük sorumlulukları mümkün olduğunca sürdürmek, sosyal çevreden tamamen kopmamak, uyku ve beslenme düzenini korumak, hareket etmek ve kişinin kendisine iyi gelen etkinliklere devam etmek uyum sürecini destekleyebiliyor.

Yas çoğu zaman doğrusal ilerlemiyor. Kişi bazı günler daha iyi hissederken bir şarkı, mekân, tarih veya ortak anı nedeniyle yeniden yoğun üzüntü yaşayabiliyor. Bu dalgalanma tek başına “başa dönüldüğü” anlamına gelmiyor. Önemli olan, zaman içinde duygunun şiddetinin azalması ve kişinin gündelik işlevlerine kademeli biçimde yeniden dönebilmesi.

Ataş, ayrılığın ardından kişinin kendisini ve ilişki kurma biçimini yeniden değerlendirebileceğini söylüyor. İhtiyaçların, sınırların ve tekrarlayan ilişki örüntülerinin fark edilmesi gelecekte daha sağlıklı bağlar kurmaya yardımcı olabilir. Ancak bütün sorumluluğu tek tarafa yüklemek veya yaşanan duygulardan sürekli kaçmak, bu öğrenme fırsatını sınırlayabilir.

Sosyal medya takibi bağın sürmesine yol açabiliyor

Eski partnerin profilini kontrol etmek, paylaşımlarını yorumlamak veya çevrim içi hareketlerini izlemek kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Ancak araştırmalarda bu tür takip davranışlarının daha fazla ayrılık sıkıntısı, özlem, olumsuz duygu ve daha düşük kişisel gelişimle ilişkili olduğu bildirildi.

Başka bir çalışma da yoğun sıkıntının, özellikle ayrılığı başlatmayan kişilerde eski partneri çevrim içi izleme davranışını artırabildiğini gösterdi. Bu bulgular neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlamasa da davranışın iyileşmeyi zorlaştıran bir döngüye dönüşebileceğine işaret ediyor.

Ataş, her profil kontrolünün dikkati yeniden eski partnere yönelttiğini ve beynin yeni düzene uyum sağlamasını güçleştirebildiğini belirtiyor. Bu nedenle hesabı sessize almak, görünürlüğü sınırlandırmak veya belirli bir süre çevrim içi teması azaltmak bazı kişiler için koruyucu olabilir.

Ortak çocuklar, iş veya hukuki sorumluluklar nedeniyle iletişim gerekiyorsa temasın açık, sınırlı ve işlevsel tutulması öneriliyor.

Geçici rahatlama sağlayan davranışlar sorunu çözmüyor

Ayrılık sonrası oluşan boşluk ve yalnızlık bazı kişilerde alkol kullanımı, aşırı yeme, kontrolsüz alışveriş, kumar veya sürekli yeni ilişki arayışı gibi dürtüsel davranışları tetikleyebiliyor. Bu tepkiler herkeste görülmüyor; risk kişinin önceki baş etme alışkanlıklarına, sosyal desteğine ve yaşadığı stresin şiddetine göre değişiyor.

Bu davranışların ortak noktası, duygusal acıyı kısa süreliğine bastırmaları. Ancak temel kayıp işlenmediğinde rahatlama geçici kalıyor ve kişi aynı duygu yeniden ortaya çıktığında aynı yönteme yönelme eğilimi gösterebiliyor.

Daha güvenli seçenekler arasında duyguları isimlendirmek, güvendiği kişilerle konuşmak, düzenli hareket etmek, günlük yaşamı yapılandırmak ve ihtiyaç hâlinde psikolojik destek almak bulunuyor.

“İyileşmenin yolu acıyı bastırmak değil, duygularla sağlıklı şekilde yüzleşmekten geçer.”

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Ayrılık acısının süresi için herkes adına geçerli sabit bir takvim bulunmuyor. Bununla birlikte yoğun üzüntü uzun süre azalmıyor, kişi işe veya okula gidemiyor, temel bakımını aksatıyor, ağır uyku ve iştah sorunları yaşıyor ya da alkol ve diğer dürtüsel davranışlar kontrolden çıkıyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.

Kendine zarar verme düşünceleri, yaşamın değersiz olduğu hissi veya güvenliği tehdit eden davranışlar ortaya çıktığında yardım geciktirilmemeli ve acil sağlık desteğine başvurulmalı.

Ataş’a göre ayrılık sonrası asıl hedef acıyı hızla silmek değil; yaşanan deneyimi anlamlandırarak yeni yaşama uyum sağlayabilmek. Duygularla sağlıklı biçimde yüzleşmek, geçmişi gerçekçi değerlendirmek ve günlük hayatla yeniden bağ kurmak, kişinin yalnızca ayrılığı atlatmasına değil, kendisini ve ilişki ihtiyaçlarını daha iyi tanımasına da yardımcı olabiliyor.

İyiPsikolog.com