Başarı için sıkılmayı, sessizliği ve yalnızlığı öğrenmek neden önemli?

Bilge Türk | İyi Psikolog

İSTANBUL, TÜRKİYE — Sıkılmayı tolere etmek, sessizliğe alan açmak ve yalnız kalabilmek; günlük yaşamda dikkati düzenleme, yeni fikir üretme, hafızayı güçlendirme ve uzun vadeli hedeflere bağlı kalma becerilerini destekleyebilir.

“Hayatta başarılı olmak istiyorsanız; sıkılmayı, sessiz kalmayı ve yalnız olmayı öğrenin.”

Bu söz, başarıyı yalnızca daha fazla çalışmakla değil, sürekli uyarılma ihtiyacını yönetebilmekle ilişkilendiriyor. Bilimsel araştırmalar da boşluk, sessiz dinlenme ve kişinin kendi isteğiyle yalnız kalmasının bazı koşullarda yaratıcılık, duygu düzenleme ve öğrenme açısından yararlı olabileceğini gösteriyor. Bununla birlikte burada kastedilen, sosyal bağlardan kopmak veya kronik sıkıntıya teslim olmak değil; uyarıcının azaldığı anları bilinçli biçimde değerlendirebilmektir.

Sıkılmaya dayanmak öz düzenleme becerisidir

Sıkıntı çoğu zaman hemen ortadan kaldırılması gereken gereksiz bir duygu olarak görülüyor. Oysa güncel psikoloji çalışmaları sıkıntıyı, kişinin mevcut etkinlikle yeterince anlamlı veya doyurucu bir bağ kuramadığını bildiren bir öz düzenleme sinyali olarak değerlendiriyor. Bu duygu, dikkati başka bir hedefe yöneltme veya yapılan işin anlamını yeniden düşünme ihtiyacını haber verebilir.

Sıkılmayı öğrenmek, saatlerce anlamsız bir işte kalmak anlamına gelmez. Esas beceri; ilk rahatsızlık anında telefona, sosyal medyaya veya yeni bir uyarıcıya kaçmadan önce kısa süre bekleyebilmektir. Uzun vadeli hedeflerin önemli bir bölümü tekrar, düzen ve hemen ödül vermeyen çalışmalar içerir. Uzmanlaşma araştırmaları da performans gelişiminin belirli becerilerin geri bildirimle tekrar tekrar çalışılmasına bağlı olduğunu gösteriyor.

Bu nedenle başarı açısından önemli olan “hiç sıkılmamak” değil, sıkıntı ortaya çıktığında hedefi hemen terk etmemektir. Uzun vadeli amaçlarda gösterilen sebatın eğitim, mesleki gelişim ve farklı başarı ölçümleriyle ilişkili olduğu; ancak başarının yetenek, koşullar ve fırsatlar gibi başka etkenlerden de beslendiği bildiriliyor.

Zihinsel boşluk yeni fikirlerin oluşmasına yardım edebilir

Bir problem üzerinde sürekli ve yoğun biçimde düşünmek her zaman en iyi çözümü üretmiyor. Bazen sorudan kısa süreliğine uzaklaşmak ve zihnin serbestçe dolaşmasına izin vermek, daha önce kurulmamış bağlantıların oluşmasına yardımcı olabiliyor.

Deneysel bir araştırmada, yaratıcı bir problemden sonra zihnin dolaşmasına izin veren basit bir görev yapan katılımcılar, yoğun dikkat gerektiren görev yapanlara, tamamen dinlenenlere ve ara vermeyenlere göre daha fazla yaratıcı çözüm üretti. Araştırmacılar bu sonucu yaratıcı “kuluçka” süreciyle ilişkilendirdi.

Ancak zihnin dolaşmasının zamanı önemli. Bir işin tam ortasında kontrolsüz biçimde dikkatin dağılması performansı düşürebilirken, çalışmaya ara verilen kuluçka döneminde ortaya çıkan zihinsel dolaşma yaratıcı düşünceyi destekleyebilir. Dolayısıyla sıkıntının sağlayabileceği yarar, görevi bırakıp sürekli oyalanmak değil; yoğun çalışmanın ardından zihne yapılandırılmamış kısa bir alan açmaktır.

Sessizlik öğrenilen bilgilerin yerleşmesine alan açıyor

Sessizlik yalnızca dışarıdan ses gelmemesi değildir. Yeni bilgi alımının ve sürekli uyaranın kısa süreliğine azaltıldığı sakin bir dönem, zihnin yakın zamanda öğrendiklerini işlemesine yardımcı olabilir.

Otuz yedi araştırmayı ve 63 deneyi değerlendiren bir meta-analiz, öğrenmenin ardından geçirilen sessiz ve uyanık dinlenme dönemlerinin bellek performansına orta düzeyde katkı sağladığını bildirdi. Etkinin özellikle hatırlama görevlerinde görüldüğü ve bazı çalışmalarda günler sonra da devam ettiği belirlendi.

Başka deneylerde de yeni bilgi öğrendikten sonra birkaç dakika sessizce dinlenen kişilerin, dikkat dağıtıcı görev yapanlara göre bilgileri daha iyi hatırlayabildiği görüldü. Bu durum, sessiz dinlenmenin yeni anıları sonradan gelen bilgilerden koruyarak pekişmeyi destekleyebileceği görüşüyle açıklanıyor.

Bu nedenle yoğun okuma, ders çalışma veya önemli bir toplantı sonrasında hemen başka bir içeriğe geçmek yerine beş ila on dakikalık sessiz bir ara vermek yararlı olabilir. Sessizlik, çalışmanın alternatifi değil; öğrenilenlerin zihinde yerleşmesine fırsat sağlayan bir tamamlayıcıdır.

Yalnızlık ile seçilmiş yalnız kalma aynı değildir

Tek başına bulunmak ile yalnız hissetmek birbirinden farklıdır. Yalnızlık, kişinin ihtiyaç duyduğu sosyal yakınlığın eksikliğini yaşamasıdır. Seçilmiş yalnızlık ise kişinin kısa bir süre için kendi isteğiyle sosyal etkileşimden uzaklaşmasıdır.

Dört deneyden oluşan bir çalışmada yalnız kalmanın yüksek uyarılmış olumlu ve olumsuz duyguları azaltarak sakinleştirici bir etki oluşturabildiği görüldü. Kişiler yalnız kalmayı kendileri seçtiklerinde daha fazla gevşeme ve daha düşük stres bildirdi.

Yalnız geçirilen zamanın niteliği de önem taşıyor. Araştırmalar, kişinin bu zamanı baskı altında değil kendi tercihiyle geçirmesinin, yalnızlıktan anlamlı ve olumlu bir deneyim elde etme olasılığını artırdığını gösteriyor. Bu deneyim yalnızca içe dönük kişilerle sınırlı değil; kişinin kendi seçimleriyle uyumlu hareket edebilme becerisi daha belirleyici görünüyor.

Seçilmiş yalnızlık; kararları gözden geçirmek, duyguları anlamlandırmak, okumak, yürümek veya üretmek için kullanılabilir. Amaç insanlardan tamamen uzaklaşmak değil, sosyal hayat ile kişinin kendi iç dünyası arasında denge kurabilmektir.

Başarının görünmeyen yüzü tekrar ve sessiz çalışmadır

Dışarıdan bakıldığında başarı çoğunlukla sonuç anıyla görünür: sınavın kazanılması, kitabın yayımlanması, şirketin kurulması veya bir becerinin ustalıkla sergilenmesi. Oysa sonucun arkasında çoğu zaman dikkat çekmeyen, tekrarlanan ve zaman zaman sıkıcı olabilen çalışmalar bulunur.

Uzman performansı üzerine araştırmalar, yalnızca uzun süre deneyim sahibi olmanın yeterli olmadığını; belirli zayıflıkları hedefleyen, geri bildirim içeren ve tekrar edilen bilinçli çalışmanın gelişimde önemli rol oynadığını gösteriyor.

Hedeflerin düzenli biçimde takip edilmesi de başarı ihtimalini artırabiliyor. Yaklaşık 20 bin katılımcıyı kapsayan 138 deneyin meta-analizinde, ilerlemeyi izlemeye yönelik uygulamaların hedefe ulaşma oranını anlamlı ölçüde yükselttiği bildirildi. Etki, ilerleme yazılı olarak kaydedildiğinde daha güçlüydü.

Sessiz ve yalnız çalışma dönemleri, kişinin başkalarının tepkilerinden uzak biçimde ilerlemesini değerlendirmesine yardım edebilir. Böylece üretkenlik yalnızca heyecan ve motivasyona değil, düzenli uygulanan bir sisteme dayanır.

Bu üç beceri günlük hayatta nasıl geliştirilebilir?

Sıkılma, sessizlik ve yalnız kalma becerileri büyük değişiklikler yerine küçük uygulamalarla geliştirilebilir:

1. Her gün 10 dakika telefonsuz ve ekransız oturun.
2. Çalışmanın ardından hemen yeni içerik açmadan kısa bir sessizlik bırakın.
3. Sıkıcı bir görevi bırakmadan önce yalnızca beş dakika daha sürdürmeyi deneyin.
4. Haftada bir kez tek başınıza yürüyüşe çıkın veya not alın.
5. Uzun vadeli hedefinizi küçük, ölçülebilir adımlara ayırın.
6. İlerlemenizi yazılı olarak düzenli biçimde takip edin.

Bu uygulamaların amacı kişinin kendisini dünyadan soyutlaması değil; her boşluğu uyaranla doldurma zorunluluğundan kurtulmasıdır. Sıkıntıya kısa süre tahammül etmek dikkatin yönünü seçmeyi, sessizlik öğrenilenlerin işlenmesini, seçilmiş yalnızlık ise duyguların ve hedeflerin daha açık görülmesini sağlayabilir.

Başarıyı yalnızca bu üç beceri açıklamaz. Ancak sıkılınca kaçmamak, sessizlikte kalabilmek ve yalnızken yönünü kaybetmemek; yeteneği düzenli çalışmaya, düşünceyi üretime ve hedefi uzun vadeli davranışa dönüştüren güçlü bir psikolojik altyapı oluşturabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; psikolojik değerlendirme veya tedavinin yerine geçmez.

İyiPsikolog.com