Sınav döneminde zihin açıcı ilaç kullanımı için uzman uyarısı

Bilge Türk | İyi Psikolog
İSTANBUL, TÜRKİYE — LGS ve YKS sürecinde artan sınav baskısı, bazı öğrencileri ve aileleri dikkat artırdığı iddia edilen ürünlere yöneltirken, uzmanlar kontrolsüz ilaç kullanımına karşı uyarıyor.

Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzmanı Dr. Cansu Gerçek, kamuoyunda “zihin açıcı” olarak bilinen ürünlerin hekim kontrolü olmadan kullanılmasının çocukların sağlığını riske atabileceğini söyledi. Gerçek, özellikle sınav dönemlerinde başarı baskısıyla yapılan bilinçsiz yönlendirmelerin doğru tanı ve tedaviye ulaşmayı geciktirebileceğini vurguladı.

Sınav baskısı riskli arayışları artırıyor

Türkiye’de milyonlarca öğrencinin geleceğini etkileyen LGS ve YKS gibi sınavlar, öğrenciler ve aileler üzerinde yoğun stres oluşturabiliyor.

Bu dönemde daha uzun süre ders çalışmak, dikkati artırmak, hafızayı güçlendirmek veya performansı yükseltmek amacıyla bazı ürünlere yönelim artabiliyor. Sosyal medya, arkadaş tavsiyeleri ve kulaktan dolma bilgiler de bu arayışı besleyebiliyor.

Uzmanlara göre bu tablo, özellikle gelişim çağındaki çocuk ve ergenler açısından risk taşıyor. Çünkü her dikkat sorunu aynı nedenden kaynaklanmıyor ve her ürün her çocuk için uygun olmuyor.

Dr. Cansu Gerçek, sınav dönemlerinde “kısa yoldan çözüm” arayışının öğrencilerin sağlığını tehlikeye atabileceğini belirtiyor.

“Zihin açıcı” algısı yanıltıcı olabilir

Bazı ürünler kamuoyunda “zihin açıcı” ya da “dikkat artırıcı” olarak tanıtılabiliyor.

Dr. Gerçek, bu ürünlerden biri olan sitikolinin beyin hücre zarında yer alan fosfolipitlerin sentezine katılan ve nörolojik süreçlerde rol oynayan bir madde olduğunu belirtti.

Sitikolin, nöronların yapısal bütünlüğünü destekleyici etkileri nedeniyle bazı seçilmiş vakalarda destekleyici amaçla kullanılabiliyor. Ancak Gerçek’e göre bu kullanımın sınırları net.

“Sitikolin, çocuk ve ergen psikiyatrisinde bazı seçilmiş vakalarda destekleyici amaçla kullanılabilir. Ancak hiçbir şekilde temel tedavinin yerine geçmez” diyen Gerçek, bu tür ürünlerin uzman kontrolü olmadan kullanılmaması gerektiğini ifade ediyor.

Her dikkat sorunu DEHB değildir

Dr. Cansu Gerçek, dikkat artırmak amacıyla hekim kontrolü olmadan kullanılan ürünlerin en büyük risklerinden birinin yanlış tedavi olduğunu vurguluyor.

Dikkat eksikliği şikâyetleri her zaman Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu anlamına gelmeyebilir. Çocuğun dikkat sorununun altında anksiyete bozuklukları, depresyon, uyku problemleri veya özgül öğrenme güçlükleri bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca “dikkati dağılıyor” gözlemiyle ilaç veya takviye kullanımına başlamak, asıl sorunun gözden kaçmasına neden olabilir.

Gerçek, “Her dikkat sorunu DEHB değildir. Bu nedenle hekime danışmadan yapılan her müdahale, asıl sorunun gözden kaçmasına neden olabileceği gibi farklı sağlık sorunlarına da yol açabilir” uyarısında bulunuyor.

DEHB’de temel tedavi uzman değerlendirmesiyle belirlenir

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısı, çocuk ve ergen psikiyatristleri tarafından klinik değerlendirme ile konulmalıdır.

Dr. Gerçek, DEHB’de birinci basamak tedavinin bilimsel etkinliği kanıtlanmış stimülan ilaçlar olduğunu belirtiyor. Ancak bu tedaviler de yalnızca uzman hekim değerlendirmesi ve takibiyle planlanmalıdır.

Sitikolin gibi maddeler, bazı seçilmiş durumlarda destekleyici olarak değerlendirilebilir. Fakat bu ürünler DEHB tedavisine alternatif değildir.

Gerçek, “Sitikolin bu tedavilere alternatif değildir; yalnızca gerekli görüldüğünde ek destek olarak değerlendirilebilir” diyerek aileleri yanlış beklentilere karşı uyarıyor.

Yanlış yönlendirmeler tedaviyi geciktirebilir

Sınav döneminde öğrencilerde görülen dikkat dağınıklığı, yorgunluk veya motivasyon kaybı her zaman ilaç gerektiren bir durum olmayabilir.

Yoğun çalışma temposu, uyku eksikliği, düzensiz beslenme, kaygı, aile baskısı veya başarısızlık korkusu da öğrencinin akademik performansını etkileyebilir.

Bu nedenle çocuğun durumunu yalnızca sınav performansı üzerinden değerlendirmek yerine, ruhsal, fiziksel ve akademik açıdan bütüncül bir yaklaşımla ele almak gerekir.

Kontrolsüz ürün kullanımı, çocuğun doğru değerlendirme almasını geciktirebilir ve gereksiz sağlık riskleri doğurabilir.

Ailelere önemli uyarılar

Dr. Cansu Gerçek, sosyal medya ve kulaktan dolma bilgilerle yapılan yönlendirmelerin ciddi risk taşıdığını belirterek aileleri uyardı.

Uzman önerisi olmadan ilaç veya destek ürün kullanılmaması gerektiğini vurgulayan Gerçek, arkadaş tavsiyesiyle ilaca başlanmaması gerektiğini söyledi.

Gelişme çağındaki çocukların akademik başarısı için kimyasal destek arayışına girilmemesi gerektiğini belirten Gerçek, kalıcı başarının doğru tanı, uygun tedavi ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla mümkün olduğunu ifade etti.

Ailelerin çocuklarının dikkat, öğrenme, uyku veya kaygı sorunları olduğunu düşünmesi halinde çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına başvurması öneriliyor.

Sağlıklı başarı için uyku ve rutin önemli

Uzmanlara göre sınav döneminde öğrencilerin performansını destekleyen en temel unsurlar düzenli uyku, dengeli beslenme, planlı çalışma, uygun dinlenme araları ve kaygı yönetimidir.

Çocuğun sürekli daha fazla çalışmaya zorlanması, uyku süresinin kısaltılması veya dinlenmeye izin verilmemesi dikkat ve öğrenmeyi olumsuz etkileyebilir.

Sınav başarısını yalnızca ilaç veya destek ürünlerle artırmaya çalışmak yerine, öğrencinin genel yaşam düzenini iyileştirmek daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Dr. Gerçek’e göre “gelişigüzel zihin açıcı” kullanımı doğru değildir. Öğrencilerin ihtiyaçları bireysel olarak değerlendirilmeli, tıbbi destek gerekiyorsa bu süreç uzman hekim kontrolünde yürütülmelidir.

Profesyonel değerlendirme geciktirilmemeli

Dikkat sorunları, öğrenme güçlükleri, sınav kaygısı, uyku bozukluğu, depresif belirtiler veya yoğun stres belirtileri uzun süre devam ediyorsa profesyonel destek almak önemlidir.

Çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi, sorunun kaynağını anlamaya ve doğru yaklaşımı belirlemeye yardımcı olur.

Uzmanlar, çocukların akademik başarısı için sağlıklarının riske atılmaması gerektiğini vurguluyor.

Sınav döneminde dikkat artırma vaadiyle kullanılan ürünler, bilinçsiz şekilde alındığında doğru tedavinin önüne geçebilir. Bu nedenle ailelerin her türlü ilaç ve destek ürün kullanımında mutlaka hekim görüşü alması gerekiyor.

www.iyipsikolog.com