Tükenmişlik sendromu depresyonla karıştırılabiliyor: 4 güçlü adım

Bilge Türk | İyi Psikolog

İSTANBUL, TÜRKİYE — Sabahları uyanmak istememe, sürekli bitkin hissetme, yetersizlik duygusu ve zihinsel tükenme hali, tükenmişlik sendromunun önemli işaretleri arasında yer alabiliyor.

Psikiyatri Uzmanı Dr. Talat Sarıkavak, özellikle son yıllarda iş ve özel yaşam sınırlarının silikleşmesi, artan iş yükü, sürekli ulaşılabilir olma baskısı ve işyerinde güvende hissetmeme gibi etkenlerin tükenmişlik sendromuna zemin hazırlayabildiğini belirtti.

Tükenmişlik depresyonla karıştırılabiliyor

Tükenmişlik sendromu, günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyen zihinsel, duygusal ve bedensel yorgunluk haliyle ortaya çıkabiliyor. Kişi kendini sürekli zorlanmış, bitkin, yetersiz ve içsel olarak boşalmış hissedebiliyor.

Dr. Talat Sarıkavak, tükenmişliğin günümüzde sık sık depresyonla karıştırılabildiğine dikkat çekti. Bu karışıklık, bazı durumlarda gereksiz veya artan antidepresan kullanımına da yol açabiliyor.

Tükenmişlik daha çok uzun süreli stres, iş yükü, kontrol kaybı hissi ve dinlenememe haliyle ilişkili ilerlerken; depresyon daha geniş bir ruhsal tablo içinde değerlendirilmelidir. Bu nedenle belirtiler uzun sürüyorsa profesyonel destek alınması önemlidir.

İş ve yaşam sınırlarının silikleşmesi riski artırıyor

Modern çalışma düzeninde işin yalnızca mesai saatleriyle sınırlı kalmaması, tükenmişliği artıran önemli faktörlerden biri olarak öne çıkıyor. Telefon, e-posta ve mesajlaşma uygulamaları nedeniyle kişinin sürekli ulaşılabilir olması, zihnin dinlenme fırsatını azaltabiliyor.

İşyerinde kendini güvende hissetmemek, belirsiz görev tanımları, aşırı sorumluluk yükü ve emeğin karşılığını alamama duygusu da tükenmişliği derinleştirebiliyor.

Dr. Sarıkavak, kurumların bu konuda düzenleme yapmasının gerekli olduğunu, ancak bireysel olarak atılacak bazı adımların da tükenmişliğin daha ciddi boyutlara ulaşmasını önlemeye katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Size iyi gelen uğraşlara alan açın

Tükenmişliğe karşı en önemli adımlardan biri, iş dışındaki yaşam alanlarını güçlendirmektir. Kişinin yalnızca işiyle tanımlanmaması, farklı uğraşlar ve sosyal temaslarla kendini yeniden besleyebilmesi önem taşır.

Düzenli yürüyüş, okuma grupları, el sanatları, müzik, bahçe işleri veya gönüllü sosyal sorumluluk faaliyetleri zihinsel yenilenmeye yardımcı olabilir.

Özellikle gönüllülük çalışmaları, tükenmişlikte zayıflayabilen “işe yarama” ve “kişisel başarı” duygusunu destekleyebilir. Bu tür faaliyetler, kişinin yalnızca performans üzerinden değil, anlam ve katkı üzerinden de kendini değerli hissetmesine yardımcı olur.

Ekran maruziyetini sınırlayın

Yoğun ekran kullanımı, zihinsel yorgunluğu artıran önemli unsurlardan biridir. Gün boyu bilgisayar, telefon ve tablet ekranına maruz kalmak beynin sürekli uyarılmış halde kalmasına neden olabilir.

Dr. Sarıkavak, dijital yorgunluğun uyku hijyenini bozabileceğini ve bedeni strese karşı koruyan biyolojik ritimleri olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

Özellikle akşam saatlerinde ekran kullanımının sınırlandırılması, bildirimlerin azaltılması ve uyku öncesi zihni sakinleştiren rutinler oluşturulması tükenmişlik belirtilerini hafifletmeye destek olabilir. Uyku düzeni bozulduğunda stresle başa çıkma kapasitesi de azalır.

Stresi yönetmeyi öğrenin

Tükenmişlik yalnızca dinlenerek geçmeyebilir. Kişinin stresle nasıl başa çıktığını fark etmesi ve daha sağlıklı yöntemler geliştirmesi gerekir.

Farkındalık temelli stres azaltma uygulamaları, nefes egzersizleri ve gevşeme teknikleri kısa vadede duygusal yükü azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak daha kalıcı bir iyileşme için kişinin düşünce kalıplarını ve sınır koyma biçimini ele alması gerekebilir.

Psikoterapi, kişinin felaketleştirme eğilimini, mükemmeliyetçiliğini, aşırı sorumluluk alma davranışını ve hayır diyememe sorunlarını değerlendirmesine yardımcı olabilir. Böylece uzun vadede daha güçlü başa çıkma becerileri geliştirilebilir.

İş stresini eve taşımayın

Tükenmişlik yalnızca kişiyi değil, aile ilişkilerini de etkileyebilir. İşte yaşanan stres eve taşındığında eşler, çocuklar ve yakın çevre de bu ruhsal yükten etkilenebilir.

Dr. Sarıkavak, tükenmişliğin iş yaşamından aile yaşamına sıçrayabileceğini belirterek, eve girmeden önce zihinsel bir bariyer oluşturmanın önemine dikkat çekti.

Evde sürekli iş konuşmamak, aileyle geçirilen zamanı gerçekten aileye ayırmak ve mesai bittikten sonra psikolojik olarak işten kopabilmek, hem bireyin hem de aile ilişkilerinin korunmasına yardımcı olabilir.

Tükenmişlik belirtileri uzun süre devam ediyor, kişinin işlevselliğini bozuyor veya uyku, hafıza, mide-bağırsak şikayetleri ve yoğun kaygı gibi sorunlarla birlikte ilerliyorsa profesyonel destek alınması ihmal edilmemelidir.

İyiPsikolog.com