Çocuklarda nörogelişimsel bozuklukların erken belirtilerine dikkat

Bilge Türk | İyi Psikolog

İSTANBUL, TÜRKİYE — Motor becerilerde gerilik, günlük yaşamda işlev kaybı, tekrarlayıcı hareketler ve değişikliklere yoğun tepki verilmesi, çocuklarda nörogelişimsel bozukluklar açısından değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında bulunuyor.

Nörogelişimsel bozukluklar; çocukların bilişsel, sosyal, dil, motor ve davranışsal gelişimlerini etkileyebilen bir grup gelişimsel durumu kapsıyor. Uzmanlar, belirtilerin erken fark edilmesinin ve çocuğun uygun bir uzman tarafından değerlendirilmesinin gelişimsel desteğe daha erken başlanmasını sağlayabileceğini belirtiyor.

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, nörogelişimsel bozuklukların türleri ile çocuklarda görülebilecek ortak fiziksel ve davranışsal belirtiler hakkında bilgi verdi.

Nörogelişimsel bozukluklar gelişimin farklı alanlarını etkiliyor

Nörogelişimsel bozuklukların genellikle çocukluk döneminde başladığını belirten Kilit, bu durumların çocuğun öğrenme, iletişim, sosyal etkileşim, hareket ve davranış becerilerini farklı düzeylerde etkileyebildiğini söyledi.

Kilit, tıbbi sınıflandırmalarda nörogelişimsel bozuklukların başlıca şu gruplarda değerlendirildiğini aktardı:

• Otizm Spektrum Bozukluğu
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
• Özgül Öğrenme Güçlüğü
• Dil ve İletişim Bozuklukları
• Anlıksal veya zihinsel gelişim yetersizlikleri
• Motor bozukluklar, tik bozuklukları ve Tourette Sendromu

Disleksi ve disgrafi gibi özgül öğrenme güçlükleri çocuğun okuma ve yazma becerilerini etkileyebilirken, dil ve iletişim bozuklukları konuşma, dili anlama veya kendini ifade etme alanlarında güçlüklerle kendini gösterebiliyor.

Her gelişimsel durumun belirtileri ve çocuğun günlük yaşamına etkisi farklı olabildiği için değerlendirmenin bireysel olarak yapılması gerekiyor.

Motor gelişimde gerilik ve işlev kaybı görülebiliyor

Nörogelişimsel bozuklukların her birinde farklı belirtiler görülebilse de bazı ortak özelliklerin bulunduğunu belirten Kilit, çocukların ince ve kaba motor becerilerinde gelişimsel gecikmeler yaşanabileceğini ifade etti.

Kalem kullanma, el yazısı yazma, düğme ilikleme ve küçük nesneleri kavrama gibi beceriler ince motor gelişim kapsamında değerlendiriliyor. Yürüme, koşma, zıplama ve denge kurma gibi hareketler ise kaba motor beceriler arasında yer alıyor.

Bu alanlardaki belirgin güçlüklerin yanı sıra çocukların giyinme, yemek yeme, kişisel bakımını gerçekleştirme ve yaşına uygun sorumlulukları yerine getirme gibi günlük yaşam becerilerinde de desteğe ihtiyaç duyabileceği belirtiliyor.

Kilit, motor gelişim farklılıklarının tek başına belirli bir nörogelişimsel bozukluğun varlığını göstermediğini, belirtilerin çocuğun genel gelişimi ve diğer davranışlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Tekrarlayıcı davranışlar ve değişime direnç önem taşıyor

Bazı çocuklarda belirli konulara yönelik yoğun ve sınırlı ilgi alanları, aynı hareketleri tekrar etme, değişikliklere karşı direnç gösterme ve günlük rutinlere aşırı bağlılık görülebiliyor.

Dr. Öğr. Üyesi Kilit, bu belirtilere ilişkin şunları söyledi:

“Kısıtlı ve yoğun ilgi alanları, yeniliklere karşı direnç, tekrarlayıcı davranışlar ve takıntılı özellikler bu grubun ortak belirtileri arasında yer alır.”

Çocuğun her gün aynı sırayla hareket etmek istemesi, küçük bir değişiklik karşısında yoğun huzursuzluk yaşaması veya belirli bir konuya yaşıtlarına kıyasla çok daha yoğun ilgi göstermesi değerlendirilmesi gereken özellikler arasında bulunuyor.

Ancak bu davranışların varlığı tek başına tanı konulması için yeterli kabul edilmiyor. Belirtilerin sıklığı, şiddeti, ne kadar süredir devam ettiği ve çocuğun okul, aile ve sosyal yaşamını nasıl etkilediği önem taşıyor.

Otizmde parmak ucunda yürüme görülebiliyor

Otizm Spektrum Bozukluğu, nörogelişimsel bozukluklar arasında en sık bilinen durumlardan biri olarak öne çıkıyor. Otizmde sosyal iletişim farklılıklarının yanı sıra tekrarlayıcı davranışlar, sınırlı ilgi alanları ve duyusal hassasiyetler görülebiliyor.

Kilit, bazı otizmli çocuklarda parmak ucunda yürümenin dikkat çeken fiziksel bulgulardan biri olabileceğini belirtti. Bununla birlikte parmak ucunda yürüme farklı ortopedik, nörolojik veya gelişimsel nedenlerle de ortaya çıkabileceği için tek başına otizm göstergesi olarak değerlendirilmemeli.

Otizmde görülebilecek diğer davranışlar arasında el çırpma, öne ve arkaya sallanma veya aynı hareketi uzun süre tekrar etme bulunuyor. Günlük rutinlerin değişmesine yoğun tepki verilmesi ve belirli konulara yönelik sınırlı fakat güçlü ilgi geliştirilmesi de gözlenebiliyor.

Bazı çocuklarda ince motor becerilerin akranlarından daha yavaş gelişebildiğini aktaran Kilit, günlük yaşam etkinliklerinde ek desteğe ihtiyaç duyulabileceğini söyledi.

Erken değerlendirme gelişimsel desteği kolaylaştırıyor

Bir çocuğun motor, dil, sosyal veya davranışsal gelişiminde akranlarına göre belirgin bir farklılık görülmesi durumunda çocuk ve ergen psikiyatrisi, çocuk nörolojisi veya gelişimsel pediatri uzmanına başvurulması öneriliyor.

Erken değerlendirme, çocuğun güçlü yönlerinin ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanların belirlenmesine yardımcı olabiliyor. Gerektiğinde özel eğitim, dil ve konuşma terapisi, ergoterapi, psikolojik destek veya aile danışmanlığı gibi uygulamalardan yararlanılabiliyor.

Uzmanlar, ebeveynlerin belirtiler üzerinden kendi başlarına tanı koymamaları gerektiğini vurguluyor. Tanı ve destek planının çocuğun gelişim öyküsü, klinik değerlendirme ve gerektiğinde uygulanan gelişim testleri doğrultusunda uzmanlar tarafından hazırlanması gerekiyor.

İyiPsikolog.com