İnmede her dakika önemli: Beyin krizinin belirtilerini erken tanıyın

Bilge Türk | İyi Psikolog

İSTANBUL, TÜRKİYE — Yüzde ani kayma, tek taraflı kol veya bacak güçsüzlüğü ve konuşma bozukluğu inmenin başlıca işaretleri arasında; uzmanlar bu belirtilerde zaman kaybetmeden 112’nin aranmasını öneriyor.

29 Ekim Dünya İnme Günü dolayısıyla açıklama yapan Çamlıca Erdem Hastanesi Nöroloji Hekimi Uzm. Dr. Rıza Caferzade, belirtilerin erken tanınmasının tedaviye erişimi hızlandırdığını ve kalıcı işlev kaybı riskini azaltmada kritik önem taşıdığını söyledi. Caferzade, belirtiler kısa sürede düzelse bile acil tıbbi değerlendirmeden vazgeçilmemesi gerektiğini vurguladı.

İnme beyne giden kan akışının bozulmasıyla oluşuyor

Halk arasında “beyin krizi” olarak da anılan inme, beyni besleyen bir damarın tıkanması veya beyindeki bir damarın kanaması sonucunda ortaya çıkıyor. Kan akışının bozulması, beyin hücrelerinin oksijen ve besinlere erişimini azaltarak dakikalar içinde hasara neden olabiliyor.

İskemik inmede damar bir pıhtıyla tıkanırken hemorajik inmede beyin dokusu içinde veya çevresinde kanama meydana geliyor. İki durumda da benzer belirtiler görülebileceği için evde tür ayrımı yapılması mümkün değil. Bu ayrım ancak hekim değerlendirmesi ve beyin görüntülemesiyle yapılabiliyor.

Amerikan İnme Derneği, tedavi edilmeyen bir inmede her dakika ortalama 1,9 milyon beyin hücresinin kaybedilebildiğini bildiriyor. Bu nedenle belirtilerin geçmesini beklemek veya hastaneye daha sonra gitmeyi planlamak, uygulanabilecek tedavi seçeneklerinin azalmasına yol açabiliyor.

İnme yalnızca ileri yaştaki kişilerde görülmüyor. Damar hastalıkları ve kalp ritim bozuklukları başta olmak üzere farklı risk etkenleri nedeniyle daha genç kişilerde de gelişebiliyor. Belirtilerin hafif olması da aciliyetin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Yüz, kol ve konuşma belirtilerine dikkat

Caferzade, yüzün bir tarafında ani kayma, bir kol veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma, konuşma güçlüğü ve söylenenleri anlayamamanın en önemli uyarı işaretleri arasında bulunduğunu belirtti.

Ani görme kaybı veya çift görme, dengesizlik, baş dönmesi, yürüme güçlüğü, koordinasyon kaybı ve bilinen bir neden olmadan başlayan çok şiddetli baş ağrısı da inme belirtisi olabiliyor. Bulgular beynin etkilenen bölgesine göre farklılaşabiliyor.

Belirtileri hatırlamak için yüz, kol, konuşma ve zaman başlıkları kullanılabilir. Kişiden gülümsemesi istendiğinde yüzün bir tarafı sarkıyorsa, iki kolunu kaldırdığında bir kol aşağı düşüyorsa veya basit bir cümleyi düzgün söyleyemiyorsa hemen 112 aranmalı.

Uluslararası bilgilendirmelerde kullanılan BE FAST yöntemi; denge kaybı, görme değişikliği, yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşma bozukluğu ve yardım çağırma zamanını bir arada hatırlatıyor. Belirtiyi yaşayan kişinin araç kullanmasına izin verilmemeli.

“Bu belirtilerden herhangi biri görüldüğünde vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.”

Belirtilerin başladığı saat not edilmeli

İnme şüphesinde kişinin en son ne zaman normal görüldüğü veya ilk belirtinin hangi saatte başladığı mümkün olduğunca doğru belirlenmeli. Bu bilgi, hastanede uygulanabilecek tedavilerin değerlendirilmesinde sağlık ekibine yardımcı oluyor.

Caferzade, hastanın özel araçla götürülmesi yerine ambulans çağrılmasını önerdi. Ambulans ekibi ilk değerlendirmeyi ve gerekli müdahaleleri yolda başlatabilir, hastaneyi önceden bilgilendirebilir ve hastayı uygun inme merkezine yönlendirebilir.

Hastanede beyin görüntülemesi yapılarak belirtilerin damar tıkanıklığından mı yoksa kanamadan mı kaynaklandığı araştırılıyor. Uygun hastalarda pıhtı eritici tedaviler veya büyük damar tıkanıklıklarında mekanik trombektomi değerlendirilebiliyor.

Tedavi kararı; belirtilerin başlangıcından itibaren geçen süre, hastanın genel durumu, muayene sonuçları ve beyin görüntüleme bulgularına göre hekimler tarafından veriliyor. Bu nedenle hastaneye mümkün olan en kısa sürede ulaşılması önem taşıyor.

Geçen belirtiler geçici iskemik atak olabilir

Yüzde kayma, güçsüzlük veya konuşma bozukluğunun birkaç dakika içinde düzelmesi tehlikenin sona erdiğini göstermiyor. Kısa süreli belirtiler, beyne giden kan akışının geçici olarak bozulduğu geçici iskemik atağın işareti olabilir.

Geçici iskemik atak, ileride gelişebilecek daha ağır bir inmenin habercisi kabul edildiğinden aynı acil yaklaşımı gerektiriyor. Belirtiler tamamen ortadan kalksa bile kişinin mutlaka acil tıbbi değerlendirmeden geçirilmesi gerekiyor.

Caferzade, “Belirtilerin kendiliğinden geçmesi beklenmemelidir. Kısa sürede düzelen belirtiler geçici iskemik atağın işareti olabilir. Bu nedenle belirtiler ortadan kalksa bile acil tıbbi değerlendirme yapılması gerekir” dedi.

Ambulans gelene kadar ne yapılmalı?

Sağlık ekipleri gelene kadar kişi güvenli bir yerde dinlendirilmeli ve yalnız bırakılmamalı. Bilinç, solunum ve belirtilerdeki değişiklikler izlenmeli; sağlık görevlilerine belirtilerin başlama saati, kullanılan ilaçlar ve bilinen hastalıklar aktarılmalı.

Yutma işlevi etkilenmiş olabileceği için sağlık ekibinin yönlendirmesi olmadan yiyecek veya içecek verilmemeli. Aspirin dâhil herhangi bir ilaç da verilmemeli; çünkü belirtilerin damar tıkanıklığından mı yoksa beyin kanamasından mı kaynaklandığı görüntüleme yapılmadan anlaşılamayabilir.

İnme şüphesi bulunan kişi bilincini kaybederse 112 görevlisinin telefondaki yönlendirmeleri izlenmeli. Solunum yoksa temel yaşam desteği, bu konuda eğitimli kişilerce veya acil çağrı görevlisinin yönlendirmesiyle uygulanmalı. Kişinin ağzına su dökmek veya zorla ilaç içirmek güvenli kabul edilmiyor.

Kişiyi yürütmeye çalışmak, soğuk duş aldırmak, belirtilerin geçmesini beklemek veya hastayı özel araçla uzak bir hastaneye götürmek zaman kaybına ve ek güvenlik risklerine neden olabilir. Sağlık Bakanlığına bağlı kuruluşların bilgilendirmelerinde de tek bir inme belirtisi aniden ortaya çıksa bile 112’nin aranması öneriliyor.

Risk faktörlerinin kontrolü önem taşıyor

Caferzade, inme riskini azaltmak için yüksek tansiyon, diyabet ve kolesterolün kontrol altında tutulması, sigaradan uzak durulması, dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivitenin önem taşıdığını belirtti.

Yüksek tansiyon çoğu zaman belirti vermediğinden düzenli ölçüm önem taşıyor. Diyabetin kontrolü, kan yağlarının hekim önerisiyle izlenmesi, sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve hareketsizliğin azaltılması damar sağlığını destekliyor.

Kalp ritim bozuklukları, özellikle atriyal fibrilasyon, pıhtı oluşumu ve inme riskini artırabiliyor. Düzenli sağlık kontrolleri, reçete edilen tedavilerin hekim önerisine uygun kullanılması ve tansiyon takibi korunmada önemli rol oynuyor. Sigaranın bırakılması da hem inme hem de diğer kalp-damar hastalıklarına karşı koruyucu katkı sağlıyor.

Daha önce inme veya geçici iskemik atak geçiren kişilerin kontrollerini aksatmaması gerekiyor. Ancak bilinen bir risk faktörünün bulunmaması, ani belirtilerin göz ardı edilebileceği anlamına gelmiyor.

Yüzde kayma, kol güçsüzlüğü veya konuşma bozukluğu aniden geliştiğinde en güvenli adım, belirtilerin düzelmesini beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni aramak.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Acil durumda 112 aranmalı; tanı ve tedavi kararları sağlık profesyonellerine bırakılmalıdır.

İyiPsikolog.com