Kalp hastalığı sessiz ilerleyebilir: Bu küçük değişimleri önemseyin

Bilge Türk | İyi Psikolog

İSTANBUL, TÜRKİYE — Kalp hastalığı her zaman şiddetli göğüs ağrısıyla başlamıyor; merdiven çıkarken yavaşlama, alışılmadık yorgunluk, kısa süreli çarpıntı ve efor kapasitesindeki azalma erken uyarı olabiliyor.

Bazı kişiler günlük yaşam temposunu farkında olmadan düşürüyor; daha az yürüyor, asansörü daha sık kullanıyor veya yorucu işlerden kaçınıyor. Böylece bedensel kapasitedeki değişiklikler “yaşlanma”, “stres” ya da “yoğunluk” olarak açıklanarak uzun süre fark edilmeyebiliyor.

Memorial Bahçelievler Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümünden Prof. Dr. Burak Onan, kalp ve damar hastalıklarının belirgin yakınma oluşturmadan ilerleyebildiğini, kişinin kendisini iyi hissetmesinin kalbin tamamen sağlıklı olduğu anlamına gelmediğini belirtti.

“Gizli kalp hastalığı” tek bir tıbbi tanı değil

Halk arasında kullanılan “gizli kalp hastalığı” ifadesi, belirli ve tek bir hastalığın adı değildir. Bu kavram; belirti vermeden ilerleyen veya oluşturduğu küçük değişiklikler fark edilmediği için geç tanı alan farklı kalp ve damar sorunlarını anlatmak için kullanılıyor.

Kalbi besleyen koroner damarlardaki daralmalar, bazı kalp kapağı hastalıkları, ritim bozuklukları ve kalpten çıkan ana damardaki genişlemeler uzun süre sessiz seyredebilir. Bazı sorunlar rutin muayenede duyulan farklı bir kalp sesi, tansiyon kontrolü, ameliyat öncesi değerlendirme veya başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen saptanabilir.

Bu nedenle belirti bulunmaması ile hastalık bulunmaması aynı anlama gelmez. Bununla birlikte hiçbir yakınması olmayan herkesin kalp hastası olduğu düşüncesi de doğru değildir. Değerlendirme; kişinin yaşı, aile öyküsü, mevcut hastalıkları ve günlük yaşamındaki değişiklikler birlikte ele alınarak yapılmalıdır.

Kişinin kendi normalindeki değişim önemli

Tek bir gün yaşanan yorgunluk, uykusuzluk veya çarpıntı mutlaka kalp hastalığı anlamına gelmez. Önemli olan, kişinin daha önceki işlev düzeyine kıyasla kalıcı ya da tekrarlayan bir değişiklik yaşamasıdır.

Daha önce dinlenmeden çıkılan merdivende mola verme ihtiyacı, aynı mesafeyi yürürken daha çabuk yorulma, günlük işleri daha yavaş yapma, efor sırasında göğüste baskı veya huzursuzluk, baş dönmesi ve aralıklı çarpıntı dikkatle değerlendirilmelidir.

Kalp yetersizliğinde nefes darlığı, sürekli yorgunluk, merdiven çıkma veya alışveriş yapma gibi günlük etkinliklerde zorlanma ve ayaklarda şişlik görülebiliyor. Amerikan Kalp Derneği, bu belirtilerden biri veya birkaçı yeni başladıysa sağlık uzmanına bildirilmesini öneriyor.

Bu yakınmalar kansızlık, tiroit bozuklukları, enfeksiyonlar, uyku sorunları, kaygı veya kondisyon kaybı gibi kalp dışındaki nedenlerden de kaynaklanabilir. Belirtinin nedenini yalnız kişinin kendisinin tahmin etmesi yerine, tekrarlayan veya giderek artan şikâyetlerin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Her kalp hastalığı aynı belirtiyi oluşturmuyor

Koroner damarlardaki daralma her kişide tipik göğüs ağrısına yol açmayabilir. Bazı kişilerde sorun yalnızca efor sırasında çabuk yorulma, nefes darlığı veya göğüste tam olarak ağrı şeklinde tarif edilemeyen bir baskıyla ortaya çıkabilir.

Kalp kapağı hastalıklarında nefes darlığı, hareketlerin yavaşlaması ve efor kapasitesinin düşmesi öne çıkabilir. Ritim bozuklukları ise kalbin hızlı, düzensiz veya güçlü attığı hissi, baş dönmesi, güçsüzlük ve bayılacak gibi olma ile kendini gösterebilir.

Atriyal fibrilasyon gibi bazı ritim bozuklukları hiçbir belirti oluşturmadan rutin muayenede de saptanabiliyor. Belirti bulunduğunda yorgunluk, hızlı ve düzensiz kalp atımı, göğüste çırpınma hissi, nefes darlığı ve baş dönmesi görülebiliyor.

Kalpten çıkan ana damar olan aorttaki genişlemeler ise uzun süre belirti vermeyebilir ve başka bir nedenle yapılan görüntülemede ortaya çıkabilir. Bu çeşitlilik nedeniyle kalp hastalığını gösteren tek, değişmez ve herkes için geçerli bir belirti listesi bulunmuyor.

Risk faktörü bulunanlar değişiklikleri daha dikkatli izlemeli

Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı bulunanlar ile yüksek tansiyon, diyabet veya yüksek kolesterolü olan kişiler daha yüksek risk taşıyor. Sigara kullanımı, hareketsizlik, fazla kilo, ilerleyen yaş ve uzun süredir kontrol edilmeyen kronik hastalıklar da risk değerlendirmesinde önem taşıyor.

Avrupa Kardiyoloji Derneği; yüksek tansiyon, kolesterol, diyabet, obezite ve sigara kullanımını temel önlenebilir risk faktörleri arasında gösteriyor. Kurum, erken risk tespiti ve düzenli sağlık kontrollerinin kalp ve damar hastalıklarının önlenmesinde önemli rol oynadığını belirtiyor.

Daha önce stent uygulanmış, kalp ameliyatı geçirmiş, kapak hastalığı tanısı almış veya düzenli kalp ilacı kullanan kişilerin kendilerini iyi hissettikleri dönemlerde de önerilen kontrolleri aksatmaması gerekiyor. Bazı hastalıklarda tedavi zamanı yalnız şikâyete göre değil, kalbin yapısında ve çalışma biçiminde saptanan değişikliklere göre belirlenebiliyor.

Kalp kontrolü kişiye özel planlanmalı

Kalp değerlendirmesi, herkese aynı testlerin uygulandığı standart bir paket olarak görülmemelidir. İlk aşamada kişinin ayrıntılı öyküsü, fizik muayene, tansiyon ölçümü ve gerekli kan testleri yol gösterici olabilir.

Hekimin değerlendirmesine göre EKG ile kalp ritmi, ekokardiyografiyle kalbin yapısı ve kapakları incelenebilir. Şikâyetin niteliğine bağlı olarak efor testi, ritim holteri veya ileri görüntüleme yöntemleri planlanabilir.

Belirti göstermeyen ve düşük risk taşıyan herkese bütün kalp testlerinin yapılması doğru bir yaklaşım değildir. Amaç, önemli bir hastalığı gözden kaçırmadan gereksiz tetkiklerden kaçınmak ve doğru incelemeyi doğru kişiye, doğru zamanda uygulamaktır.

Kişi değerlendirmeye giderken belirtilerin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, eforla ilişkisini, eşlik eden baş dönmesi veya nefes darlığını ve kullandığı ilaçları not edebilir. Bu bilgiler, aralıklı ortaya çıkan yakınmaların değerlendirilmesini kolaylaştırabilir.

Bu belirtilerde acil değerlendirme geciktirilmemeli

Ani veya şiddetli göğüs ağrısı, göğüste birkaç dakikadan uzun süren ya da tekrarlayan baskı, aniden başlayan nefes darlığı, bayılma ve soğuk terlemeyle birlikte ortaya çıkan belirgin rahatsızlık acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Kalp krizi belirtileri her zaman çok şiddetli başlamayabilir. Göğüs rahatsızlığının yanı sıra kollarda, sırtta, boyunda, çenede veya midede ağrı; nefes darlığı, bulantı, düzensiz kalp atımı, olağan dışı yorgunluk ve baş dönmesi de görülebilir. Amerikan Kalp Derneği, bu belirtilerde yardım istemenin geciktirilmemesi gerektiğini vurguluyor.

Yeni başlayan ve giderek artan çarpıntı, eforla oluşan göğüs rahatsızlığı, bayılma, ayaklarda şişlik veya günlük yaşam kapasitesindeki belirgin düşüş de rutin kontrol zamanı beklenmeden değerlendirilmelidir.

Kalp sağlığını korumak yalnızca ağrıyı takip etmek anlamına gelmez. Kişinin kendi günlük temposunda ortaya çıkan küçük, tekrarlayan ve kalıcı değişiklikleri fark etmesi, erken değerlendirme ve uygun tedavi açısından önemli olabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Belirtiler kişiden kişiye değişebilir; tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.

İyiPsikolog.com