YKS sonrası zihinsel detoks ve doğru tercih süreci nasıl planlanmalı

Bilge Türk | İyi Psikolog
ANKARA, TÜRKİYE — YKS’nin ardından adayların sonuç kaygısına kapılmak yerine zihinsel olarak dinlenmesi, kendini değerlendirmesi ve tercih sürecine bilinçli hazırlanması öneriliyor.

Üsküdar Üniversitesi Eğitim Kurumları ve Rehberlik Hizmetleri Yöneticisi Uzman Psikolojik Danışman Özgür Akoğlan, 20-21 Haziran 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nın ardından adayların nasıl bir yol izlemesi gerektiğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Akoğlan’a göre YKS, bir son değil; kariyer yolculuğunda yeni bir aşama olarak görülmeli.

İlk günlerde sonuç değil, zihinsel toparlanma öne çıkmalı

YKS maratonu, aylar süren yoğun çalışma, stres, fedakârlık ve belirsizlik duygusunun ardından sona erdi. Ancak sınavdan hemen sonra soru analizlerine, puan hesaplamalarına ve sosyal medya karşılaştırmalarına yönelmek adayları psikolojik olarak daha fazla yorabilir.

Uzman Psikolojik Danışman Özgür Akoğlan, sınav sonrası ilk günlerde sonuçları tartışmak yerine bedenin ve zihnin dinlendirilmesi gerektiğini belirtti. Ona göre bu dönemde adayların sosyal aktivitelere vakit ayırması, uyku düzenini toparlaması ve sınav atmosferinden bir süre uzaklaşması önemli.

Akoğlan, sınavın bitişinin kariyer yolculuğunun yalnızca bir evresinin kapanması anlamına geldiğini vurgulayarak, bu süreçte atılacak ilk adımlardan birinin “zihinsel detoks” olduğunu ifade etti.

Zihinsel detoks, sınavı unutmak değil sağlıklı değerlendirmektir

Zihinsel detoks, sınavı tamamen yok saymak anlamına gelmez. Aksine, adayın yorgunluk ve kaygıdan uzaklaştıktan sonra süreci daha sağlıklı değerlendirmesine yardımcı olur.

Akoğlan’a göre öğrenciler enerjilerini topladıktan sonra sınav sürecinde yaptıkları hataları ve başarılarını objektif biçimde gözden geçirmeli. Bu değerlendirme yalnızca sınav sonucuna ilişkin olmamalı; çalışma alışkanlıklarını, zaman yönetimini, motivasyon kaynaklarını ve stresle başa çıkma biçimini de kapsamalı.

Bu yaklaşım, adayın kendini suçlamadan ve tek bir sınav performansına indirgemeden gelişim alanlarını fark etmesini sağlar. Böylece sınav sonrası dönem, pişmanlık ve kaygı yerine öz farkındalık ve planlama sürecine dönüşebilir.

Tercihler yalnızca puana göre yapılmamalı

YKS sonuçları açıklanmadan önce adayların ilgi alanlarını, yeteneklerini ve hayal ettikleri meslek gruplarını listelemeleri öneriliyor. Tercih sürecinde yalnızca puana göre hareket etmek, uzun vadede memnuniyetsizliğe yol açabilir.

Akoğlan, adayların kendi değerleri, kişilik özellikleri, güçlü yönleri ve hedefleriyle örtüşen bölümleri araştırması gerektiğini söyledi. Üniversitelerin web siteleri, akademik kadroları, ders içerikleri, staj imkânları ve mezun profilleri bu süreçte incelenmeli.

Mümkünse ilgili bölümlerde okuyan öğrencilerle veya mezunlarla görüşmek, adaylara sahadan daha gerçekçi bilgi sağlayabilir. Tercih günlerinde üniversiteleri yerinde görmek, kampüs yaşamı, ulaşım, burs, yurt ve sosyal imkânlar hakkında daha sağlıklı karar verilmesine katkı sunar.

Bu dönem yeni beceriler kazanmak için fırsat olabilir

YKS sonrası dönem yalnızca bekleme süreci olarak görülmemeli. Üniversiteye başlamadan önceki bu ara dönem, adayların kendilerini geliştirmeleri için önemli bir fırsat olabilir.

Akoğlan, öğrencilerin dijital yetkinliklerini artıracak kurslara yönelmelerinin onları yaşıtlarının önüne geçirebileceğini belirtti. Temel bilgisayar becerileri, yapay zekâ araçları, veri okuryazarlığı, sunum becerileri, tasarım programları veya yazılım temelli eğitimler bu dönemde değerlendirilebilir.

Yabancı dil hazırlıklı programları tercih etmeyi düşünen adaylar ise bu süreci dil gelişimi için kullanabilir. Üniversiteye daha hazırlıklı başlamak, öğrencinin akademik uyumunu ve özgüvenini artırabilir.

Bu dönemde önemli olan, dinlenme ile gelişimi dengeli biçimde sürdürmektir. Adayların kendilerini hemen yeni bir yarışın içine sokmadan, ilgi duydukları alanlarda küçük ama düzenli adımlar atmaları daha sürdürülebilir olacaktır.

Mezuna kalmak kayıp yıl olarak görülmemeli

Hedeflediği sonucu alamayacağını düşünen öğrenciler için en hassas başlıklardan biri “mezuna kalma” kararıdır. Akoğlan, bu kararın duygusal bir tepkiyle değil, rasyonel verilerle değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Aday, netlerini, hedefini, çalışma alışkanlıklarını, psikolojik dayanıklılığını, aile koşullarını ve yeniden hazırlanma motivasyonunu birlikte ele almalı. Mezuna kalmak, doğru planlandığında bir kayıp yıl değil, stratejik hazırlık süreci olabilir.

Ancak bu karar yalnızca çevrenin beklentilerine göre verilmemeli. Adayın kendi potansiyeli, hedefleri ve hayalleri merkeze alınmalı. Başarılı kariyerler yalnızca ilk denemede elde edilen sonuçlarla değil, karşılaşılan engellere karşı geliştirilen dayanıklılık ve stratejik planlarla da inşa edilir.

OBP güncellemesi ve aile desteği unutulmamalı

Akoğlan, adayların 23-30 Haziran tarihleri arasında yapılacak Ortaöğretim Başarı Puanı güncelleme işlemlerini takip etmeleri gerektiğini de hatırlattı. OBP güncellemesi, tercih süreci açısından teknik ama önemli başlıklardan biridir.

Bu süreçte velilere de önemli görevler düşüyor. Sınav sonucu ne olursa olsun, çocukların değerinin tek bir testle ölçülemeyeceği unutulmamalı. Ailelerin eleştirel, baskıcı ve kıyaslayıcı tutumlar yerine destekleyici bir iletişim dili kurması gerekiyor.

Akoğlan, velilerin çocuklarına bireysel potansiyellerinin ve geleceklerinin tek bir sınavla belirlenmediğini hatırlatmasının önemine dikkat çekti. Huzurlu bir aile ortamı, adayın sağlıklı tercih yapması, özgüvenini koruması ve geleceğe daha dengeli hazırlanması açısından en büyük desteklerden biridir.

YKS sonrası dönem, yalnızca sonuç bekleme süreci değil; dinlenme, öz değerlendirme, beceri geliştirme ve bilinçli kariyer planlama dönemi olarak değerlendirildiğinde adaylar için yeni bir başlangıca dönüşebilir.

Bu haber bilgilendirme amacı taşır; yoğun kaygı, uyku bozukluğu, umutsuzluk veya işlevselliği bozan stres durumlarında psikolojik danışmanlık ya da uzman desteği alınmalıdır.

www.iyipsikolog.com