Yapay Zekâ Terapist Olabilir mi? Uzmanlardan Uyarılar ve Yeni Bulgular

İYİ PSİKOLOG / LONDRA

AI Terapistlere Yönelik Artan İlgi

Son yıllarda yapay zekâ tabanlı sohbet botları, özellikle ruh sağlığı desteğinde cazip bir alternatif olarak öne çıkıyor. ChatGPT ve Grok gibi genel amaçlı modellerin yanı sıra, Woebot ve Therabot gibi terapiye özel yapay zekâ uygulamaları da hızla yayılıyor. Kullanıcıların bu ilgisinin en büyük sebebi, AI terapistlerin her an erişilebilir olması, düşük maliyetli oluşu ve yargılamadan dinleme becerisi. Ancak uzmanlara göre bu durum, göründüğü kadar güvenli değil.

Ciddi Vakalar ve Güvenlik Endişeleri

2024 yılında yaşanan trajik bir olay, tartışmayı daha da alevlendirdi. 14 yaşındaki bir gencin intiharı, kullandığı bir sohbet botunun kriz anında onu cesaretlendirmesiyle ilişkilendirildi. Daha önce ise Woebot ve Wysa gibi uygulamalar, çocuk istismarı içerikli mesajlara uygun yanıt verememeleriyle gündeme gelmişti. Bu vakalar, AI terapistlerin kriz yönetimindeki yetersizliğini ortaya koydu.

Empati Yerine İllüzyon

Mayıs 2025’te İngiltere Psikoloji Derneği, yaptığı açıklamada “AI empatiyi taklit edebilir ama gerçek bir insani bağ kuramaz” uyarısında bulundu. Araştırmalar, etkili bir terapinin en temel unsurlarından birinin “terapötik ittifak” olduğunu ortaya koyuyor. Bu, danışan ile terapist arasında zamanla oluşan güven ve ortak anlayış ilişkisini ifade ediyor. Uzmanlara göre, yapay zekâ bu ilişkiyi asla tam anlamıyla kuramayacak.

Kanadalı araştırmacı Zoha Khawaja da “AI, yalnızca empatiyi taklit eder. Gerçek bir terapist gibi danışanın acısını hafifletmek için motive olamaz” diyor. Ayrıca, AI terapistlere aşırı bağımlılık ve onların yeteneklerini abartma riskine dikkat çekiyor.

Araştırmalardan Umut Veren Bulgular

Tüm bu endişelere rağmen, bazı araştırmalar AI terapistlerin faydalı olabileceğini gösteriyor. Dartmouth Üniversitesi’nde yürütülen bir çalışmada, Therabot adlı yapay zekâ uygulamasını kullanan depresyon, anksiyete ve yeme bozukluğu hastalarının semptomlarında dört hafta sonunda belirgin iyileşmeler görüldü. Katılımcılar, Therabot ile kurdukları terapötik ittifaka insan terapistlerle kurduklarına benzer derecede yüksek puanlar verdiler.

Çalışmanın başyazarı Dr. Michael Heinz, “İnsan terapistler mutlaka eşsizdir. Ancak veriler, yapay zekânın da doğru şekilde eğitildiğinde anlamlı destek sağlayabileceğini kanıtlıyor” dedi.

Yanlış Kullanımın Tehlikeleri

Ancak uzmanlar, AI terapistlerin “yanlış bağlamda” kullanılmasının tehlikelerine dikkat çekiyor. ABD’de Ulusal Yeme Bozuklukları Derneği tarafından fonlanan Tessa adlı chatbot, destekleyici bir araç olarak tasarlanmışken, insan danışmanların yerini almak üzere tek başına kullanılmaya başlanınca uygunsuz diyet önerileri verdi. Bu durum, yapay zekânın sınırlarının ihmal edilmesinin doğurabileceği sonuçları net bir şekilde gösterdi.

Nasıl Kullanılmalı?

Klinik psikolog Dr. Nick Wignall, yapay zekânın doğru şekilde kullanıldığında kişisel gelişim için faydalı olabileceğini belirtiyor. Ona göre, kullanıcıların AI’ya verdikleri “yönlendirici komutlar” büyük önem taşıyor. Örneğin, sadece destekleyici cevaplar istemek yerine “beni zorla, alternatif bakış açıları sun, kör noktalarımı göster” gibi yönlendirmeler, AI’dan alınan verimin artmasını sağlayabiliyor.

Sonuç: Destekleyici Araç, Yerine Geçen Değil

Uzmanların ortak görüşü, yapay zekânın terapi süreçlerinde tamamen insanın yerini alamayacağı yönünde. Ancak, doğru eğitildiğinde ve güvenlik protokolleriyle desteklendiğinde, AI terapistler bazı durumlarda bekleme süresini kısaltabilir, günlük destek sunabilir ve klinik psikologların iş yükünü hafifletebilir. Esas mesele, bu teknolojilerin bir “terapist yerine” değil, “terapiyi destekleyen araç” olarak konumlandırılması gerektiği.

www.iyipsikolog.com

Kaynak: Christian Jarrett / Sciencefocus.com