Seni seven için mücadele etmek ile sevilmek için çabalamak arasındaki fark

Bilge Türk | İyi Psikolog

SAMSUN, TÜRKİYE — Romantik bir ilişki için emek vermekle birini kendisini sevmeye ikna etmeye çalışmak aynı şey değildir; sağlıklı bağ, karşılıklılık üzerine kurulurken tek taraflı mücadele özsaygıyı aşındırabilir.

Psikolog İrem Ocak’ın 20 Temmuz tarihli sosyal medya paylaşımındaki söz, bu ayrımı sade biçimde ortaya koyuyor:

“Seni seven birisi için mücadele edilir ama birinin seni sevmesi için mücadele verilmez.”

Bu ifade, ilişkilerdeki her güçlükte hemen vazgeçilmesi gerektiği anlamına gelmez. Sevginin ve bağlılığın karşılıklı olduğu ilişkilerde iletişim sorunları, mesafe, hastalık, ekonomik güçlükler ve yaşam değişiklikleri için ortak çaba gösterilebilir. Ancak karşı tarafın ilişki istemediği bir durumda daha çok fedakârlık yaparak sevgiyi ortaya çıkarmaya çalışmak farklı bir psikolojik süreçtir.

Sevgi emek ister ancak zorla üretilemez

Sağlıklı ilişkiler çatışmasız veya zahmetsiz değildir. İki tarafın da sürdürmek istediği bir bağda sorunları konuşmak, gerektiğinde özür dilemek, güveni yeniden kurmak ve ortak çözüm geliştirmek ilişkinin doğal bir parçasıdır.

Buradaki belirleyici unsur karşılıklılıktır. İlişki araştırmalarında kullanılan “algılanan partner duyarlılığı” kavramı, kişinin partneri tarafından anlaşıldığını, önemsendiğini ve desteklendiğini hissetmesini ifade eder. Günlük yaşam verilerine dayanan çalışmalar, daha yüksek partner duyarlılığının daha yüksek ilişki doyumuyla bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Sevgi yalnız büyük sözlerle değil; tutarlı iletişim, güvenilirlik, merak, ilgi ve duygusal erişilebilirlikle görünür hâle gelir.

Birini sevmeye ikna etmek ise karşılıklılık yaratmaz. Daha çok mesaj göndermek, sürekli anlayış göstermek, her koşulda ulaşılabilir olmak veya kendi ihtiyaçlarını geri plana atmak karşı tarafta romantik sevgi oluşmasını garanti etmez.

İlişki için mücadele ile kendini ispatlamak farklıdır

İlişki için mücadele etmek, ortak bir bağı korumak amacıyla iki kişinin sorumluluk üstlenmesidir. Sevilmek için mücadele etmek ise kişinin kendi değerini başka birinin seçimine bağlamasına dönüşebilir.

Kişi daha çekici, daha başarılı, daha anlayışlı veya daha “sorunsuz” olursa sevileceğine inanabilir. Kendi sınırlarını ihmal edebilir, rahatsız olduğu davranışları kabul edebilir ve karşı tarafın küçük bir yakınlığını büyük bir umut olarak yorumlayabilir.

Bu noktada temel soru şudur:

“Bu ilişkide birlikte mi çaba gösteriyoruz, yoksa kabul edilmek için yalnızca ben mi kendimi değiştiriyorum?”

Sürekli kendini kanıtlamaya dayalı ilişki düzeni, bir süre sonra kişinin kendi ihtiyaçlarına yabancılaşmasına yol açabilir. Sevginin karşılığı olarak kusursuzluk sunmaya çalışmak, gerçek yakınlıktan çok performans ilişkisi oluşturur.

Reddedilme duyarlılığı ve kaygılı bağlanma döngüyü büyütebilir

Reddedilme duyarlılığı, kişinin reddedilmeyi kaygıyla beklemesi, belirsiz davranışları kolayca reddedilme olarak yorumlaması ve bu algıya yoğun tepki vermesi şeklinde tanımlanır.

Araştırmalar, yüksek reddedilme duyarlılığının romantik ilişkilerde kıskançlık, düşmanlık, kendini susturma ve düşük ilişki doyumuyla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Reddedilmeyi sürekli bekleyen kişi, nötr bir davranışı bile uzaklaşma işareti olarak algılayabilir; yoğun tepkiler ise ilişkinin gerçekten yıpranmasına neden olabilir.

Kaygılı bağlanma eğiliminde de yakınlığı kaybetme tehdidi daha yoğun yaşanabilir. Kişi sürekli güvence arayabilir, mesajların anlamını tekrar tekrar inceleyebilir, uzaklaşan partnerin peşinden daha çok gidebilir veya yaşanan her sorundan kendisini sorumlu tutabilir.

Bağlanma araştırmaları, kaygılı ve kaçınan bağlanma örüntülerinin stresli ilişki dönemlerinde duygu düzenleme ve davranış biçimlerini farklılaştırabildiğini gösteriyor.

Ancak kaygı yaşamak kişinin “zayıf” olduğu anlamına gelmez. Önemli olan, kaygının davranışları ve sınırları yönetmeye başlamasını fark edebilmektir.

Belirsizlik neden bağı daha güçlü hissettirebilir?

Karşılıksız veya belirsiz romantik bağlarda bazı kişiler yoğun zihinsel meşguliyet yaşayabilir. Karşı tarafın küçük davranışları sürekli analiz edilir, bir mesaj günlerce düşünülür ve gelecekte sevginin karşılık bulacağına ilişkin senaryolar kurulabilir.

Bu yoğun durum bazen “limerence” kavramıyla açıklanır. Limerence bağımsız bir psikiyatrik tanı değildir; kişinin karşı tarafın ilgisine yönelik istem dışı ve yoğun özlem yaşamasını anlatmak için kullanılan bir kavramdır. Klinik literatürde belirsizliğin bu zihinsel uğraşı sürdürebilen önemli unsurlardan biri olduğu belirtiliyor.

Bazen gelen ilgi ile ardından oluşan uzaklık, kişiyi net ve tutarlı bir ilişkiden daha fazla meşgul edebilir. Bu, bağın mutlaka çok derin olduğu anlamına gelmez; belirsizliğin umudu sürekli canlı tuttuğunu gösterebilir.

Kişinin kendisine şu soruları yöneltmesi yararlı olabilir:

“Onu mu seviyorum, yoksa seçilme ihtimaline mi bağlandım?”

“Bu ilişkide gerçekten ne yaşıyorum, ne yaşanmasını umuyorum?”

Karşılıklı sevginin davranışsal göstergeleri vardır

Sağlıklı sevgi yalnızca sözlerle değil, zaman içinde tekrarlanan davranışlarla anlaşılır.

Karşılıklı ilişkide iki taraf da iletişim başlatır, sorunlarla ilgilenir, sınırları gözetir ve bağın bütün yükünü tek kişinin taşımasına izin vermez. Taraflar zor dönemlerde birbirlerine ulaşılabilir olmayı ve ilişkinin iyiliği için davranışlarını gözden geçirmeyi kabul eder.

İlişki bağlılığını açıklayan yatırım modeli; doyum, ilişkiye yapılan yatırımlar, alternatiflerin niteliği ve bağlılığı birlikte ele alır. Bununla birlikte kişinin çok emek vermiş olması, ilişkinin mutlaka sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

“Bu kadar zaman harcadım, şimdi vazgeçemem” düşüncesi, tek başına ilişkiyi sürdürmek için sağlıklı bir gerekçe değildir.

Sağlıklı mücadelede iki kişi de kaybetmemek için emek verir. Tek taraflı mücadelede ise biri ilişkiyi kurmaya çalışırken diğeri sürekli kararsız kalabilir.

Özsaygıyı koruyarak geri çekilmek mümkündür

Karşılıksız sevgiden uzaklaşmak, yaşanan duyguyu küçümsemek veya bir anda unutmak anlamına gelmez. Öncelikle ilişkinin gerçekte sunduklarıyla kişinin umut ettikleri arasındaki farkın kabul edilmesi gerekir.

Teması azaltmak, sosyal medya takibini sınırlamak, tekrar tekrar açıklama istemekten vazgeçmek ve günlük yaşamı arkadaşlıklar, amaçlar ve farklı etkinliklerle yeniden kurmak iyileşmeye yardımcı olabilir.

Ayrılık ve romantik kayıp çalışmalarında sürekli zihinsel tekrarlamanın sıkıntıyı sürdürebildiği; yaşananları anlamlandırmanın ve daha uyumlu başa çıkma yöntemlerinin ise kişisel gelişimle ilişkili olabildiği bildiriliyor.

İrem Ocak’ın sözü, daha dengeli biçimde şöyle okunabilir:

Sevginin bulunduğu bir ilişkide yaşanan sorunlar için mücadele edilebilir. Ancak sevgiyi ortaya çıkarmak için kişinin kendi sınırlarını, onurunu ve ruhsal sağlığını feda etmesi gerekmez.

Sevgi konuşulabilir, beslenebilir ve karşılıklı olarak büyütülebilir. Fakat zorlanamaz.

Sağlıklı ilişki, bir kişinin sürekli kendini kanıtlamasıyla değil, iki kişinin birbirini özgür iradeleriyle seçmeye devam etmesiyle kurulur.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve bireysel psikoterapi ya da psikiyatrik değerlendirmenin yerini tutmaz.

İyiPsikolog.com