Williams Sendromu insan doğasına ışık tutuyor: Aşırı sosyallik de genetik olabilir

Williams Sendromu insan doğasına ışık tutuyor: Aşırı sosyallik de genetik olabilir

İYİ PSİKOLOG / TÜRKİYE

Genetik kökenli bir durum olan Williams Sendromu (WS), insanın sosyal yönlerine dair ezberleri bozan yeni bilimsel verilerle yeniden gündemde. BBC’den Jasmin Fox-Skelly’nin kaleme aldığı kapsamlı çalışmaya göre, WS yalnızca tıbbi bir durum değil, aynı zamanda bizi insan yapan sosyal davranış kalıplarına dair ipuçları taşıyor. Sosyal bağ kurma, şefkat ve güven gibi duyguların genetik arka planı bu sendrom aracılığıyla daha net biçimde incelenebiliyor.

Tanımadığı kişilere sarılmak: Williams Sendromunun belirgin yüzü

Her 7.500 kişiden birinde görülen Williams Sendromu, bireylerin tanımadıkları kişilere karşı yoğun dostluk ve sıcaklık göstermeleriyle biliniyor. Sosyal bağ kurma dürtüsü o kadar güçlü ki, WS’li bireyler her yeni tanıdıkları kişiye adeta “en iyi arkadaş”larıymış gibi davranıyorlar. Bilim insanları, bu durumu kimi zaman otizmin zıttı olarak tanımlıyor. Çünkü WS’li bireyler sosyal mesafe kurmakta zorlanırken, empati ve iletişimde oldukça aktifler.

Ancak bu aşırı sosyallik, WS'li bireyleri istismar ve yalnızlık gibi tehlikelere karşı da savunmasız hale getiriyor.

Genetik temel: Eksik DNA bölgesi davranışları nasıl etkiliyor?

Williams Sendromu, 7. kromozomda yer alan 25-27 genin silinmesiyle ortaya çıkıyor. Bu genlerden ELN, elastin üretimini etkileyerek kalp-damar sağlığını tehdit ederken; BAZ1B geni, yüz morfolojisini belirleyen nöral krest hücrelerini etkiliyor. Bu nedenle WS’li bireylerde küçük çene, geniş ağız, kalkık burun gibi karakteristik yüz şekilleri sık görülüyor.

Sosyal davranışlarla ilişkili olduğu düşünülen gen ise GTF2I. Bu genin eksikliği, fare ve köpekler üzerinde yapılan deneylerde, hayvanların sosyal etkileşim düzeylerinin arttığını gösterdi. İnsanlarda ise bu genin az çalışması aşırı sosyalliğe, fazla çalışması ise sosyal kaygıya neden olabiliyor.

Beyin yapısı ve sinirsel bağlantılar: Sosyalliğin biyolojik altyapısı

Tel Aviv Üniversitesi’nden Dr. Boaz Barak’ın yürüttüğü araştırmalara göre, WS’li bireylerde miyelin üretiminde eksiklik gözlemleniyor. Miyelin, sinir hücrelerinin verimli çalışmasını sağlayan yalıtım tabakası. Bu eksiklik, karar alma ve duygusal işlem bölgeleri arasındaki iletişimi bozarak bireyin tehlikeyi algılayamamasına yol açabiliyor. Şaşırtıcı şekilde, bir alerji ilacı olan klemastin’in miyelin üretimini artırabileceği tespit edildi ve ilaç şu anda klinik denemelerde test ediliyor.

Sinaps bolluğu ve sosyal ödül sistemi

California Üniversitesi’nden Prof. Alysson Muotri’nin araştırmaları, WS’li bireylerin nöronlarında diğer insanlara göre daha fazla sinaptik bağlantı bulunduğunu ortaya koydu. Bu fazlalık, sosyal etkileşim esnasında dopamin gibi “iyi hissettiren” kimyasalların daha yoğun salgılanmasına neden oluyor. Bu da WS’li bireylerin neden tanımadıkları insanlara bile güven duyduklarını ve sıcakkanlı yaklaştıklarını açıklıyor.

Otizm ve Williams Sendromu: Zıt kutuplarda sosyal işleyiş

Otizm spektrum bozukluğu olan bireylerde sosyal etkileşim genellikle sınırlı ve çekinikken, Williams Sendromu olan bireylerde bunun tam tersi bir eğilim gözlemleniyor. GTF2I geninin bu iki uç davranış arasında dengeleyici bir rol üstlendiği düşünülüyor. Evrimsel açıdan bakıldığında ise insanların hem güven kurmaya hem de güveni sınırlamaya yönelik genetik mekanizmalara sahip olması gerektiği öne sürülüyor.

İnsan doğasının genetik sırları çözülüyor

Williams Sendromu, sadece bir genetik bozukluk değil; insan davranışının biyolojik temellerine dair önemli bir pencere. Sosyallik, güven, empati gibi insana özgü duyguların genetikle nasıl şekillendiğini gösteren bu sendrom, psikoloji ve nörobilim alanlarında yeni araştırmalara kapı aralıyor. Sosyal davranışları sadece çevresel değil, aynı zamanda biyolojik bir çerçevede anlamaya çalışmak, insan psikolojisini daha derinlemesine kavrayabilmemizi sağlıyor.

www.iyipsikolog.com