Gerçeklikle Bağın Sarsıldığı An: Psikotik Bozuklukları Anlamak

İYİ PSİKOLOG / İSTANBUL, TÜRKİYE

Psikotik bozukluklar nedir?

Psikotik bozukluklar; sanrılar (kanıtla değişmeyen inançlar) ve halüsinasyonlar (olmayanı görme/duyma/hissetme) gibi belirtilerle kişinin gerçekliği değerlendirme kapasitesini bozan ciddi ruhsal durumlardır. Bu başlık altında en bilinen tanı şizofreni olmakla birlikte, şizoaffektif bozukluk, sanrılı bozukluk ve madde/ilaç kullanımına bağlı psikotik bozukluk da yer alır. İlk atak çoğunlukla ergenlik sonu–erken yetişkinlikte ortaya çıkar; aile öyküsü, uykusuzluk, yoğun stres ve madde kullanımı riski artırır.

Belirtiler: Erken uyarı işaretlerini tanıyın

Psikoz çoğu zaman sinsi başlar. Okul/iş performansında hızlı düşüş, içe kapanma, uyku–iştah düzensizliği, kuşku ve olağandışı inançlarda artış sık görülen erken sinyallerdir.
Belirtiler üç grupta toplanır:

• Pozitif belirtiler: Sanrılar (takip edilme, düşüncelerin kontrol edildiğine inanma), halüsinasyonlar, dağınık konuşma ve davranış.

  
  

• Negatif belirtiler: Duygusal küntlük, istek–enerji kaybı, zevk alamama, sosyal geri çekilme, motivasyon düşüklüğü.

• Bilişsel belirtiler: Dikkat/bellek sorunları, planlama ve karar vermede güçlük.
  Günlük hayatta kişisel bakımda azalma, “mesaj içeriyor” diye sıradan olayları yanlış yorumlama ve tehlikeli davranışlar tabloya eşlik edebilir.

Şizofreni: Süreğen ama yönetilebilir

Şizofreni, ömür boyu izlem gerektiren; ilaç tedavisi, psikoterapi ve psikososyal destekle büyük ölçüde yönetilebilen bir psikotik bozukluktur. Akut alevlenmelerde kısa süreli hastane yatışı gerekebilir; dengeli dönemlerde eğitim/iş ve sosyal yaşam sürdürülebilir. Tedavinin hedefi yalnızca belirtileri azaltmak değil, işlevselliği ve yaşam kalitesini artırmaktır.

Tanı: Neden kapsamlı değerlendirme şart?

Psikotik belirtiler bazı tıbbi durumları taklit edebilir. Bu nedenle psikiyatri uzmanı ayrıntılı psikiyatrik öykü, madde/ilaç kullanımı ve aile öyküsü alır; gerektiğinde fizik muayene, laboratuvar ve beyin görüntüleme ile organik nedenleri dışlar. Doğru tanı, uygun ilacı, terapi yaklaşımını ve takip planını belirlemenin temelidir.

Tedavi: Bütüncül yaklaşım en etkilisi

• Antipsikotik ilaçlar: Pozitif belirtileri azaltmada birincil seçenektir. Ağızdan ya da uzun etkili enjektabl formlar tercih edilebilir; yan etkiler düzenli kontrollerle yönetilir.

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Sanrı içerikleriyle baş etme, uyaran–stres yönetimi ve içgörü kazandırmada etkilidir.

• Aile psiko-eğitimi: İletişim becerileri, erken uyarı işaretlerini tanıma ve kriz planı oluşturma, nüks riskini azaltır.

• Psikososyal ve mesleki rehabilitasyon: Sosyal beceri eğitimi, destekli istihdam/okul programları işlevselliği güçlendirir.

• Madde kullanımının sonlandırılması: Nüks ve yeniden yatış riskini belirgin düşürür.

• Acil durum yönetimi: İntihar/şiddet riski, ağır ajitasyon veya özbakımın çökmesi durumunda güvenli yatış ve kısa etkili yatıştırma protokolleri uygulanabilir.

Ne zaman yardım çağrılır?

Kişide kendine/başkasına zarar verme düşüncesi, komut verici sesler, hızla kötüleşen ajitasyon, beslenme–uyku bozulması veya gerçeklikten kopma gözleniyorsa acil değerlendirme gerekir. Türkiye’de 112 üzerinden tıbbi acil başvuru yapılabilir.

İyiPsikolog.com’daki içerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yayın tarihi itibarıyla mevcut bilimsel kanıtlar esas alınarak hazırlanmıştır. Sağlığınıza ilişkin tanı ve tedavi için hekim/psikiyatri uzmanı veya yetkili sağlık kuruluşuna başvurunuz. Acil durumlarda 112’yi arayınız.

İyi Psikolog / Hayatı Güzelleştirmek Elinizde
www.iyipsikolog.com

Kaynak: Mentalica