Kriz dönemlerinde intihar riski yükseliyor: “Erken fark edin, doğrudan sorun” uyarısı

İYİ PSİKOLOG / İSTANBUL

Risk tablosu: Psikiyatrik tanı ve büyük yaşam olayları

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Feneryolu Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Erman Şentürk, intihar davranışının çoğu zaman ruhsal bozuklukların zemininde ortaya çıktığını belirterek “Tamamlanmış intiharların yaklaşık yüzde 90’ında bir psikiyatrik tanı bulunur” dedi. Depresyon, bipolar bozukluk, alkol–madde kullanım bozukluğu, şizofreni ve bazı kişilik bozukluklarının başlıca risk grupları olduğuna dikkat çeken Şentürk; ayrılık, boşanma, yas, iş kaybı/iflas, göç ve büyük sağlık sorunları gibi yaşamsal krizlerin de yükü artırdığını vurguladı. Çocukluk çağı travmalarının –özellikle fiziksel ve cinsel istismar öyküsünün– riski bağımsız olarak yükselttiğini, bireyi “savunmasız ve çaresiz” kılabildiğini aktardı.

Erken uyarılar: Umutsuzluk, geri çekilme, işlev kaybı

Uzmanlara göre intihar davranışından önce gözlenebilen belirtiler çoğu zaman günlük hayatta fark edilebilir ipuçları taşır: Yoğun bunalmışlık ve umutsuzluk, kendilik değerinde belirgin azalma, sosyal geri çekilme, ilgi ve motivasyon kaybı, kişisel bakımın ihmal edilmesi, uyku–iştah değişiklikleri, dikkat ve karar verme güçlükleri, performans düşüşü, kronik ağrı ya da açıklanamayan bedensel yakınmalar. Bu işaretler tek başına tanı koydurmasa da, yakından izleme ve profesyonel destek için kırmızı bayrak niteliği taşır.

Koruyucu faktörler: Dayanıklılığı artıran bireysel ve sosyal ağlar

“İntihar düşüncesinin varlığı her zaman girişimle sonuçlanmak zorunda değildir” diyen Dr. Şentürk, koruyucu faktörlerin etkisine dikkat çekti. Yaşam amacı, gelecek planı, problem çözme ve baş etme becerileri, hobi ve düzenli fiziksel aktivite, yardım almaya açıklık gibi bireysel kaynaklar riski azaltır. Yakın aile bağları, tutarlı sosyal destek, güvenli arkadaşlık ilişkileri ve topluluk aidiyeti gibi çevresel destekler de önemli bir kalkan oluşturur. Bu kaynakların tespiti ve güçlendirilmesi, tedavinin ayrılmaz parçası olarak görülmeli.

Kriz iletişimi: “Aklına mı sokarım?” yanılgısı ve doğru soru

Toplumda yaygın bir yanılgının altını çizen Şentürk, “İntiharı sormak aklına sokar” düşüncesinin yanlış olduğunu söyledi: “Krizdeki kişiye doğrudan ‘intihar düşüncen var mı?’ diye sormaktan çekinmeyin. Niyetin varlığı, şiddeti, plan ve araçlara erişim gibi ayrıntılar açıkça konuşulmalı.” İntihar düşüncesi olan kişiyi yalnız bırakmamak, yargılamadan dinlemek, umut ve destek sunmak; profesyonel yardıma erişene kadar en uygun yaklaşım olarak öne çıkıyor. Evde delici–kesici–patlayıcı aletlerin uzaklaştırılması ve yakın gözetim de temel güvenlik adımları arasında.

Yüksek tehlike penceresi: Girişim sonrası ilk üç ay

Daha önce intihar girişiminde bulunan bireylerde, ilk bir yıl ve özellikle ilk üç ay içinde tekrarlama riski yüksektir. Bu nedenle tedaviye uyum, düzenli psikiyatrik takip, gerekirse psikoterapi ve ilaç tedavisinin sürdürülmesi kritik önem taşır. Dr. Şentürk, “Kişi kendisini çaresiz ve kapana kısılmış hissedebilir; doğru müdahalelerle baş etme gücü kademeli olarak geri gelir” diyerek, yakın çevrenin randevu takibi ve tedaviye eşlik rolünü vurguladı.

Ne zaman acil?

• Kendine zarar verme niyeti/planı ifade ediliyorsa

• Araçlara erişim (ilaç, alet vb.) varsa

  
  

• Yoğun umutsuzluk, veda mesajları, vasiyet benzeri hazırlıklar gözleniyorsa

• Madde kullanımı ve şiddetli ajitasyon tabloya eşlik ediyorsa
  Acil yardım çağrısı yapılmalı, kişi yalnız bırakılmamalıdır. Yerel 112 Acil hattı, en yakın acil servis ya da kriz müdahale birimleriyle hemen temas kurulmalıdır.

www.iyipsikolog.com