Gizli düşünceler artık o kadar da gizli olmayabilir

Zihin okuma bireyin mahremiyetine bir müdahale mi?

BİLGE DOKTOR / İSTANBUL

Meta ve benzeri devler sinirsel verilerin peşinden gidiyor: Bu teknoloji kontrol aracı olabilir mi?

Zihin okuma teknolojileri giderek gerçekliğe yaklaşıyor. Meta'nın ve Texas Üniversitesi'nin yürüttüğü çalışmalar, yapay zekâ ile beyin dalgalarını analiz etmenin ve bireyin ne düşündüğünü anlamlandırmanın mümkün olduğunu gösteriyor. Yüzde 80'e varan tahmin doğruluğu ile dikkat çeken bu uygulamalar, sadece tıbbi alanda umut vaadetmekle kalmıyor; aynı zamanda etik, ahlaki ve hukuki soru işaretlerini de beraberinde getiriyor.

Gizli düşünceler artık o kadar da gizli olmayabilir

Üsüküdar Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Belaynesh Chekol, beyin aktivitesinin konuşmalara dönüştürülmesi ve düşüncelerin okunabilir hale gelmesinin, felç ya da konuşma bozukluğu yaşayan kişiler için olumlu bir gelecek vaadettiğini belirtse de; bu teknolojilerin kötüye kullanılması durumunda bireylerin mahremiyet haklarının tamamen ortadan kalkabileceğine dikkat çekti.

"Bu teknoloji, bireylerin zihinlerine erişim sağlayarak özel düşünceleri kontrol ve manipüle etme aracına dönüşebilir. Kullanıcı rızası olmaksızın toplanan sinirsel veriler, etik ve ahlaki boyutta büyük tehlike oluşturur," diyen Dr. Chekol, veri gizliliği ve nöral verilerin mülkiyeti konusunda net düzenlemeler getirilmesi gerektiğini belirtti.

Beyin verilerinin toplanması ve işlenmesi ciddi denetim istiyor

Dr. Chekol, zihin okuma teknolojilerinin hayata geçirilmesi durumunda bireylerin psikolojilerinin de olumsuz etkilenebileceğini ifade ederek, şu uyarıda bulundu:

"Kendi düşüncelerini bile özgürce düşünememekten doğan kaygı, bireyde baskı hissine ve hatta paranoyaya yol açabilir. Zamanla bu durum kişisel ilişkileri zorlayabilir, aile dinamiklerini bozabilir ve toplum içinde yaygın bir güvensizlik oluşturabilir."

Etik ilkeler şimdiden belirlenmeli

Dr. Chekol, nöral verilerle ilgili etik yaklaşımın ana başlıklarını şu şekilde sıraladı:

• Kullanıcılar, verilerinin nasıl kullanılacağı konusunda açık ve geri çekilebilir rıza sistemleriyle bilgilendirilmeli

• Kullanan bireylerin teknolojiyle ilgili potansiyel riskler konusunda bilgilendirilmesi sağlanmalı

• Sinirsel verilerin üçüncü taraflarla paylaşılmaması garanti altına alınmalı

• Ulusal ve uluslararası hukuk sistemlerine uyumlu altyapılar kurulmalı

Kontrollü iyimserlik: Ne taparcasına bağlanılmalı ne de kökten reddedilmeli

Chekol'a göre zihin okuma teknolojileri "hayır gibi görünse de içinde şer barındırabilen" çift taraflı bir büyük yenilik. Bu nedenle, kamuoyunun bilinçlendirilmesi, teknoloji üreticilerinin denetlenmesi ve etik kuralların şimdiden devreye sokulması gerekiyor.

www.bilgedoktor.com