Maladaptive Daydreaming gerçek yaşamdan uzaklaşmaya neden olabilir

Bilge Türk | İyi Psikolog

TÜRKİYE — Saatler süren, yoğun ve kontrol edilmesi güç hayaller; kişinin eğitimini, işini, sosyal ilişkilerini ve günlük sorumluluklarını aksatmaya başladığında ruh sağlığı açısından değerlendirilmesi gereken bir duruma dönüşebiliyor.

Maladaptive Daydreaming, Türkçede “Uyumsuz Hayal Kurma” olarak adlandırılıyor. Sağlıklı ve doğal bir zihinsel süreç olan sıradan hayal kurmadan farklı olarak bu durumda kişi, ayrıntılı hayal dünyalarına uzun süre dalabiliyor ve hayal kurmayı durdurmakta güçlük yaşayabiliyor.

Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Uzman Klinik Psikoloğu Jülide Unutmaz, hayal dünyasının kişinin gerçek yaşamının yerini almaya başlamasının günlük işlevselliği olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

Sıradan hayal kurmadan nasıl ayrılıyor?

Hayal kurmak; plan yapmak, yaratıcılığı desteklemek, duyguları düzenlemek ve zihinsel olarak dinlenmek gibi işlevlere sahip olabiliyor. Sıradan hayaller genellikle kısa sürüyor ve kişinin yaşamındaki görevlerini yerine getirmesini engellemiyor.

Maladaptive Daydreaming’de ise kişi, saatler boyunca yoğun ve sürükleyici hikâyeler içerisinde kalabiliyor. Hayal dünyasında kurgusal karakterler, ilişkiler, olaylar ve ayrıntılı senaryolar oluşturulabiliyor.

Unutmaz, iki durum arasındaki temel farkın hayal kurmanın süresi, kontrol edilebilirliği ve günlük yaşama etkisi olduğunu söyledi:

“Sıradan hayal kurma genellikle kısa süreli ve işlevseldir. Ancak Maladaptive Daydreaming’de kişi saatlerini hayal dünyasında geçirebilir ve bu durum günlük işlevselliğini olumsuz etkileyebilir.”

Kişi hayallerinin gerçek olmadığının farkında olsa bile bu dünyaya tekrar dönme konusunda güçlü bir istek duyabiliyor. Hayallerin yarıda kesilmesi ise huzursuzluk veya rahatsızlık oluşturabiliyor.

Yoğun hayal kurmayı hangi durumlar tetikleyebilir?

Travmatik yaşantılar, yalnızlık, duygusal ihmal, yoğun stres, kaygı ve depresif belirtiler, kontrolsüz hayal kurma davranışı açısından risk faktörleri arasında gösteriliyor.

Gerçek yaşamda karşılanmayan yakınlık, başarı, güven, kabul görme veya ait olma gibi psikolojik ihtiyaçlar da kişinin kendisini daha tatmin edici bir hayal dünyasına yöneltmesine neden olabiliyor.

Unutmaz, bazı kişilerde hayal kurmanın duygusal güçlüklerle baş etmeyi sağlayan bir mekanizmaya dönüşebildiğini ifade etti. Ancak bu davranışın sıklaşması ve uzun süre devam etmesi, gerçek hayattaki sorunlarla yüzleşmeyi ve çözüm üretmeyi zorlaştırabiliyor.

Hayal kurma sırasında müzik dinleme, odada yürüme, sallanma veya belirli hareketleri tekrar etme gibi ritüeller de gelişebiliyor. Bu sesler ve hareketler daha sonra yoğun hayal kurma isteğini tetikleyebiliyor.

Günlük yaşam ve sosyal ilişkiler etkilenebiliyor

Yoğun hayal kurma davranışı, kişinin zamanını fark etmeden geçirmesine ve günlük görevlerini ertelemesine yol açabiliyor. Derslere veya işe odaklanmakta güçlük, sorumlulukları tamamlayamama ve zaman yönetimi sorunları görülebiliyor.

Hayal dünyasının gerçek yaşamdan daha çekici ve tatmin edici hâle gelmesi, kişinin sosyal ilişkilerden ve günlük etkinliklerden uzaklaşmasına neden olabiliyor. Arkadaşlarla veya aileyle geçirilen zaman azalırken yalnızlaşma ve sosyal geri çekilme artabiliyor.

Bu durumun uzun süre devam etmesi eğitim veya iş performansında düşüşe, uyku düzeninin bozulmasına ve kişinin kendisiyle ilgili suçluluk hissetmesine de yol açabiliyor.

Unutmaz, kişinin hayal kurmayı kontrol edemediğini düşünmesi ve bu nedenle temel sorumluluklarını yerine getirememesinin profesyonel destek gereksinimine işaret edebileceğini belirtti.

Farklı psikolojik durumlarla karıştırılabilir

Yoğun hayal kurma; Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, obsesif kompulsif belirtiler, depresyon ve dissosiyatif belirtiler gibi farklı psikolojik durumlarla karıştırılabiliyor.

Dikkatin dağılması, iç dünyaya yönelme, tekrarlayıcı davranışlar ve günlük işlevsellikte azalma gibi özelliklerin birden fazla durumda görülebilmesi, uzman değerlendirmesini önemli hâle getiriyor.

Unutmaz’a göre ayırt edici özelliklerden biri, kişinin ayrıntılı ve sürükleyici hayal dünyalarına uzun süre dalması ve bu davranışı kontrol etmekte zorlanması.

Belirtilerin yalnızca bir listeden hareketle değerlendirilmemesi gerekiyor. Hayal kurmanın ne sıklıkta gerçekleştiği, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda başladığı ve kişinin yaşamını ne ölçüde etkilediği birlikte ele alınıyor.

Maladaptive Daydreaming belirtileri nelerdir?

Unutmaz, yoğun ve kontrolsüz hayal kurmayla ilişkilendirilen belirtileri şöyle sıraladı:

• Saatler sürebilen yoğun ve sürükleyici hayaller kurmak
• Müzik dinleme, yürüme veya tekrarlayıcı hareketler gibi ritüeller geliştirmek
• Gerçek yaşama, işe veya derse odaklanmakta zorlanmak
• Hayal kurmayı kontrol etmekte veya durdurmakta güçlük yaşamak
• Günlük görev ve sorumlulukları ertelemek
• Hayal dünyasını gerçek yaşamdan daha çekici bulmak
• Hayal kurarken zamanın nasıl geçtiğini fark etmemek
• Sosyal ilişkilerden ve günlük etkinliklerden geri çekilmek
• Hayal kurmanın kesintiye uğraması hâlinde huzursuzluk yaşamak

Bu belirtilerden birinin veya birkaçının görülmesi tek başına kişinin belirli bir psikolojik duruma sahip olduğunu göstermiyor. Esas olarak davranışın sürekliliği ve kişinin günlük yaşamına etkisi önem taşıyor.

Hangi durumda profesyonel destek alınmalı?

Hayal kurma nedeniyle eğitim, iş, aile ilişkileri, sosyal yaşam veya temel sorumluluklar belirgin biçimde etkilenmeye başladığında bir ruh sağlığı uzmanına başvurulması öneriliyor.

Psikoterapi sürecinde hayal kurmayı tetikleyen durumların belirlenmesi, kişinin duygusal ihtiyaçlarının anlaşılması ve gerçek yaşamla bağının güçlendirilmesi amaçlanabiliyor.

Günlük bir rutin oluşturmak, uyku ve çalışma saatlerini düzenlemek, fiziksel aktiviteyi artırmak ve farkındalık çalışmaları yapmak da süreci destekleyebiliyor. Sosyal ilişkilerin güçlendirilmesi ve kişinin gerçek yaşamda anlamlı etkinliklere yönelmesi de hayal dünyasına ayrılan sürenin azaltılmasına katkı sağlayabiliyor.

Unutmaz, kişinin davranışı kontrol etmekte zorlandığını hissetmesi ve günlük işlevselliğinin bozulması hâlinde profesyonel destek alınmasının önemli olduğunu vurguladı.

İyiPsikolog.com